Nieuw boek van Mattias De Backer (VUB) onderzoekt hoe mensen steden intuïtief organiseren
“Publieke ruimte lijkt chaotisch, maar volgt verrassend vaste sociale regels”
Op woensdag 3 juni 2026 organiseren de Vrije Universiteit Brussel, Brussels Academy, Willemsfonds en Uitgeverij Acco de Brusselse boekvoorstelling van De code van de straat, het nieuwe boek van criminoloog en stadsgeograaf Mattias De Backer.
Veiligheid, samenleven en gedrag in de stad staan hoger dan ooit op de maatschappelijke agenda. Via straatmeubilair, paaltjes, verlichting en andere ingrepen wordt ons gedrag in de publieke ruimte voortdurend gestuurd: sommige elementen nodigen uit, andere weren af. In De code van de straat onderzoekt Mattias De Backer de ongeschreven regels van de publieke ruimte. Wat bepaalt hoe we ons gedragen op straat, op pleinen, in parken of in de metro? Waarom wordt het begrip ‘overlast’ zo vaak gekoppeld aan jongeren? Is de openbare ruimte werkelijk van iedereen? Waarom voelt het ongemakkelijk als iemand naast je komt zitten op een lege trein? Waarom ontwijken voetgangers elkaar bijna automatisch op een druk trottoir? Volgens Mattias De Backer zijn dat geen toevalligheden, maar voorbeelden van een onzichtbare sociale code die ons gedrag in publieke ruimte voortdurend stuurt.
“Publieke ruimte lijkt vaak chaotisch, maar eigenlijk werken mensen voortdurend samen zonder dat ze zich daarvan bewust zijn”, zegt De Backer. “We houden rekening met elkaar, passen ons traject aan, maken oogcontact of vermijden het net. Dat zijn sociale vaardigheden die we nergens expliciet leren, maar die essentieel zijn om een stad vlot te laten functioneren.”
Onderzoek naar gedrag in de stad
Het boek bouwt voort op jarenlang interdisciplinair onderzoek van De Backer naar publieke ruimte, stedelijk gedrag en veiligheidsbeleving en combineert inzichten uit criminologie, stadsgeografie en sociologie.
Een centrale conclusie: publieke ruimte functioneert veel ordelijker dan vaak wordt aangenomen. Volgens De Backer spelen subtiele gedragsregels daarbij een cruciale rol. “Mensen scannen voortdurend hun omgeving om op anderen te anticiperen. Sociologen noemen dat ‘burgerlijke onoplettendheid’: je erkent elkaars aanwezigheid zonder nadrukkelijk contact te maken.”
Die onzichtbare regels zijn bovendien cultureel bepaald. “Zelfs iets eenvoudigs als aanschuiven in een rij verschilt sterk van land tot land”, zegt De Backer. “Dat toont hoe sociaal geconstrueerd publieke ruimte eigenlijk is.”
Digitalisering verandert het gedrag in publieke ruimte
In het boek onderzoekt De Backer ook hoe smartphones, koptelefoons en online interactie ons gedrag in de stad beïnvloeden. Volgens hem staat digitalisering haaks op veel van de aandacht en interactie die publieke ruimte traditioneel vereist.
“Veel sociale regels in de stad veronderstellen dat mensen aandacht hebben voor hun omgeving”, zegt hij. “Wanneer iedereen voortdurend naar een scherm kijkt, verandert dat fundamenteel hoe we ons tot elkaar verhouden.”
Daarnaast waarschuwt hij voor een toenemende commercialisering en controle van publieke ruimte. “Stadscentra worden steeds meer georganiseerd rond consumptie, toerisme en evenementen. Daardoor verdwijnen spontane of informele ontmoetingsplekken.”
Het belang van ‘losse ruimtes’
Een belangrijk thema in het onderzoek zijn zogenaamde “losse ruimtes” of “third places”: plekken zonder vast programma waar mensen zelf betekenis aan kunnen geven. Volgens De Backer zijn die cruciaal voor creativiteit, ontmoeting en sociale dynamiek, zeker voor jongeren. “We hebben de neiging om publieke ruimte volledig te organiseren en te controleren”, zegt hij. “Maar steden hebben ook nood aan plekken die tijdelijk kunnen veranderen door hoe mensen ze gebruiken.”
VUB brengt disciplines samen rond stedelijk onderzoek
Volgens De Backer kunnen universiteiten een belangrijke rol spelen in het beter begrijpen van publieke ruimte. Aan de VUB werken onderzoekers uit onder meer criminologie, architectuur, sociologie en mobiliteitsstudies steeds vaker samen rond stedelijke vraagstukken. “Publieke ruimte is complex en kan je niet vanuit één discipline begrijpen”, zegt hij. “Onderzoek helpt om beter te begrijpen waarom sommige plekken levendig en veilig aanvoelen, terwijl andere net vermeden worden.”
Praktisch
Woensdag 3 juni 2026
19.00 – 20.45 uur
Globe Aroma
Open Kunstenhuis
Moutstraat 26
1000 Brussel
Over de auteur
Mattias De Backer is professor Stedelijke Criminologie aan de Vrije Universiteit Brussel en onderzoeker bij Placecompany.
Contactgevens Prof. Dr. Mathias De Backer: mattias.de.backer@vub.be - 0485940885
Tineke Sonck
