VUB-onderzoekers meten licht, kleur en temperatuur tijdens unieke eclipsvlucht
Metingen vanuit de lucht worden gekoppeld aan grondmetingen om te onderzoeken hoe de atmosfeer het licht tijdens een zonsverduistering beïnvloedt
BRUSSEL, 13 augustus 2026 – Wat gebeurt er precies met het licht in onze omgeving wanneer de zon voor 96 procent door de maan wordt bedekt? En welke rol speelt de atmosfeer in de veranderingen die we tijdens een zonsverduistering waarnemen? Dat onderzochten VUB-onderzoekers tijdens de bijzondere eclipsvlucht van Brussels Airlines, waarbij ze lichtintensiteit, lichtkleur en temperatuur nauwkeurig in kaart brachten. De metingen werden gecombineerd met waarnemingen die een team van astronomen onder leiding van VUB-professor Katrien Kolenberg op de grond in Spanje uitvoerde. Zo konden de onderzoekers dezelfde eclips vanuit twee verschillende posities in de atmosfeer bestuderen.
Voor VUB-professor Valéry Ann Jacobs, die onderzoek doet naar de impact van licht op mens en omgeving, was de eclipsvlucht in de eerste plaats een uniek natuurlijk experiment. “Een zonsverduistering is in zekere zin het omgekeerde van hoe we normaal werken. In plaats van in een klein en donker labo te meten, was voor één avond het universum ons laboratorium. In zeer korte tijd haalt de natuur een groot deel van haar belangrijkste lichtbron weg. Dat geeft ons de mogelijkheid om heel precies te onderzoeken wat er met onze omgeving gebeurt wanneer die lichtbron plots sterk afneemt.”
Hoeveel licht blijft er over bij 96 procent verduistering?
De onderzoekers verzamelden tijdens de vlucht tijdreeksen van de lichtintensiteit en maakten spectrale metingen om ook de kleur van het omgevingslicht te bepalen. Een verduisteringspercentage zegt immers niet rechtstreeks hoeveel licht er in de omgeving overblijft. De zon wordt gedeeltelijk bedekt, maar het licht dat we waarnemen wordt ook verstrooid en gereflecteerd door de atmosfeer, wolken, het landschap en gebouwen.
“Wij ervaren een eclips niet als een percentage aan de hemel. We ervaren haar als een verandering in de helderheid en kleur van de wereld rondom ons. Precies die verandering willen we objectiveren met onze metingen”, zegt Valéry Ann Jacobs.
Bijzondere aandacht gaat naar de blauwgroene gloed die waarnemers tijdens de diepe fase van een eclips soms beschrijven. Daarbij kunnen zowel fysische processen in de atmosfeer als veranderingen in de menselijke kleurwaarneming een rol spelen. Door de spectrale metingen vanuit het vliegtuig te vergelijken met de metingen op de grond, hopen de onderzoekers beter te kunnen bepalen welk deel van het effect door het licht zelf wordt veroorzaakt en welke rol de atmosfeer en menselijke waarneming spelen.
Unieke vergelijking tussen lucht en grond
Het wetenschappelijke team koos bewust voor een combinatie van metingen vanuit de lucht en vanaf de grond. Op vlieghoogte bevindt een groot deel van de atmosfeer zich onder de onderzoekers, terwijl waarnemers op de grond door de volledige kolom van de atmosfeer naar de eclips kijken.
“Dezelfde eclips, dezelfde zon en dezelfde maan, maar waargenomen vanuit twee heel verschillende posities in onze atmosfeer. Dat maakt deze metingen bijzonder interessant,” aldus Katrien Kolenberg.
Ook de temperatuur werd tijdens de vlucht opgevolgd. Op de grond kan een eclips leiden tot een merkbare temperatuurdaling doordat het aardoppervlak tijdelijk minder zonnestraling ontvangt. Tijdens de vlucht zagen de onderzoekers op grote hoogte voorlopig geen duidelijke temperatuurdaling. Dat sluit aan bij de hypothese dat het typische temperatuureffect van een eclips zich vooral dicht bij het aardoppervlak manifesteert. De onderzoekers benadrukken dat de volledige meetgegevens nog moeten worden geanalyseerd.
Vliegtuig als wetenschappelijk laboratorium
De eclipsvlucht bood niet alleen een uitzonderlijke observatiepositie, maar vormde ook een methodologische uitdaging. Een passagiersvliegtuig is immers geen laboratorium: apparatuur moet voldoen aan strikte veiligheidsvoorwaarden, terwijl het vliegtuig voortdurend beweegt en van koers en hellingshoek verandert. De onderzoekers plaatsten meetapparatuur en camera’s aan weerszijden van het vliegtuig en moeten de gegevens achteraf koppelen aan de exacte positie, koers en beweging van het toestel.
“Een belangrijk resultaat van dit experiment zal misschien niet één spectaculair getal zijn, maar een betere methode voor toekomstige waarnemingen. We weten nu veel beter welke technische uitdagingen er zijn en hoe we die bij een volgende eclips kunnen aanpakken,” zegt Valéry Ann Jacobs.
Onderzoek dat verdergaat na de eclips
De eclipsvlucht vormde daarmee niet het einde, maar het begin van een nieuw onderzoeksproces. De twee VUB-studenten die aan het experiment meewerkten, zullen de komende maanden de verzamelde gegevens verder analyseren. Daarnaast wordt bekeken hoe de gegevens vanuit de lucht kunnen worden gekoppeld aan metingen van andere onderzoeksteams.
De onderzoekers willen op basis daarvan onder meer beter begrijpen hoe lichtintensiteit, lichtspectrum en temperatuur tijdens een eclips veranderen en welke rol de atmosfeer daarin speelt. De ervaring van deze vlucht moet bovendien leiden tot een verbeterde meetprocedure voor toekomstige eclipsen, met onder meer geautomatiseerde tijdsreeksen en een nauwkeurigere registratie van de meetrichting.
“Wetenschap gaat niet alleen over antwoorden vinden. Dit experiment heeft ons ook nieuwe vragen gegeven en geleerd hoe we de volgende meting beter kunnen uitvoeren. Dat is precies hoe wetenschappelijk onderzoek vooruitgaat,” besluit Valéry Ann Jacobs.
Tineke Sonck
