VUB-onderzoek sekswerk: decriminalisering weinig zichtbare impact op de toegang tot zorg
De gezondheidsnoden van sekswerkers gaan breder dan de klassieke thema’s zoals seksueel overdraagbare aandoeningen en anticonceptie
Hoofdpijn, rugklachten, mentale stress en hardnekkig stigma: het zijn opvallende gezondheidsproblemen die naar voren komen uit nieuw onderzoek van de Vrije Universiteit Brussel naar de toegang van sekswerkers tot gezondheidszorg. Hoewel België sinds 2022 sekswerk officieel heeft gedecriminaliseerd, ervaren veel sekswerkers nog steeds drempels wanneer ze medische hulp zoeken. “Een wetswijziging alleen volstaat niet. Die moet gepaard gaan met gerichte interventies die stigma en discriminatie wegwerken”, zegt VUB-onderzoekster Lara Vesentini.
Vesentini is doctor in de Sociale Gezondheidswetenschappen aan de VUB en verbonden aan de onderzoeksgroep MENT. Ze onderzocht hoe sekswerkers vandaag hun weg vinden naar de gezondheidszorg en welke hindernissen zij daarbij ondervinden. De studie kwam er naar aanleiding van de hervorming van het seksueel strafrecht in 2022, waardoor België het eerste Europese land werd dat sekswerk decriminaliseerde.
Uit het onderzoek blijkt dat de gezondheidsnoden van sekswerkers veel breder gaan dan de klassieke thema’s zoals seksueel overdraagbare aandoeningen en anticonceptie. Vooral fysieke klachten zoals hoofdpijn en rugpijn kwamen opvallend vaak terug. Volgens Vesentini houden die rechtstreeks verband met de arbeidsomstandigheden. “Denk aan een erotisch masseuse die lange tijd moet rechtstaan en repetitieve handelingen uitvoert”, zegt ze.
Daarnaast spelen mentale gezondheidsproblemen een belangrijke rol. De voortdurende angst om “ontmaskerd” te worden, het dubbelleven dat sommigen leiden en de negatieve maatschappelijke beeldvorming zorgen voor stress en psychische druk. Ook onveilige of weinig hygiënische werkomstandigheden en moeilijke klanten wegen op het welzijn van sekswerkers. De stap naar reguliere gezondheidszorg blijft daardoor voor veel sekswerkers moeilijk. Vooral bij huisartsen botsen zij nog geregeld op onbegrip en vooroordelen. “Veel sekswerkers vinden het niet makkelijk om open te zijn over hun beroep”, zegt Vesentini. “Ze geven aan dat artsen soms negatief reageren of geen idee hebben van wat hun werk inhoudt.”
Van sekswerkers wordt vaak niet geloofd dat ze hun job vrijwillig doen. Ook de vooroordelen over hun mentale gezondheid zijn hardnekkig. Daarnaast lopen ze tegen praktische obstakels aan in de gezondheidszorg, zoals lange wachttijden voor medische resultaten. Volgens Vesentini heeft de decriminalisering voorlopig weinig zichtbare impact gehad op de toegang tot zorg. De interviews voor het onderzoek vonden plaats in de zomer van 2023, ongeveer een jaar na de invoering van de nieuwe wet. “Verandering vraagt tijd”, zegt ze. “Het blijft belangrijk om zorgverleners beter vertrouwd te maken met het beroep van sekswerkers én hen duidelijk te maken dat mensen vrijwillig voor die job kunnen kiezen.”
Wel ziet ze positieve evoluties. De decriminalisering maakte de weg vrij voor een nieuwe arbeidswet in 2024, waardoor sekswerkers onder officiële arbeidsovereenkomsten kunnen werken, met rechten zoals ziekteverlof, moederschapsverlof, pensioenopbouw en bescherming tegen ontslag wanneer ze klanten of bepaalde handelingen weigeren. Een cruciale rol in de gezondheidszorg voor sekswerkers is vandaag weggelegd voor gespecialiseerde sekswerkorganisaties. Die werken met ervaringsdeskundigen, hanteren een laagdrempelige aanpak en zoeken sekswerkers actief op voor medische controles of testen. Vooral voor sekswerkers zonder papieren vormen ze een essentiële toegangspoort tot zorg. Toch blijven er hiaten bestaan. Psychologische begeleiding zit vaak niet in het aanbod en de wachttijden in de reguliere geestelijke gezondheidszorg blijven lang. Sekswerkorganisaties kunnen ook daar een belangrijke brugfunctie richting reguliere zorg vervullen. “Ze kunnen zorgverleners beter helpen begrijpen hoe ze sekswerkers kunnen ondersteunen, zodat er een betere wisselwerking ontstaat”, zegt Vesentini.
Betere zorg begint volgens de onderzoeker vooral bij een open houding zonder vooroordelen. “Ga er niet vanuit dat iemand mentale problemen heeft of het werk niet vrijwillig doet”, zegt ze. “Je mag daar natuurlijk naar polsen, maar vertrek niet van die veronderstelling.”
Wat haar tijdens het onderzoek vooral opviel, waren de verhalen van sekswerkers die hun beroep uiteindelijk toch durfden benoemen bij hun arts. “Respondenten vertelden hoe dat hen een enorm bevrijdend gevoel gaf en hen krachtiger maakte”, zegt Vesentini. Vooral ervaren sekswerkers blijken makkelijker open te zijn over hun beroep, terwijl jongere sekswerkers daar vaak nog mee worstelen.
Toch benadrukt Vesentini dat belangrijke stemmen nog ontbreken in het debat. In het onderzoek konden enkel sekswerkers met de Belgische nationaliteit worden geïnterviewd. Sekswerkers zonder papieren, die vaak in nog kwetsbaardere omstandigheden leven en minder toegang hebben tot gezondheidszorg, blijven grotendeels onder de radar. “Onze resultaten geven wellicht een te rooskleurig beeld van de realiteit”, zegt ze. “Zij moeten absoluut gehoord worden in toekomstig onderzoek.”
Voor Vesentini is het onderzoek meer dan een academische oefening. “Sekswerkers blijven een groep in een kwetsbare positie die te weinig aandacht krijgt”, zegt ze. “Ik vind het vanzelfsprekend dat sekswerkers recht hebben op sociale bescherming en veilige arbeidsomstandigheden. Door hierover te communiceren hoop ik sekswerk verder te normaliseren. Waarom kan het geen beroep zijn waar je trots op bent?”
Meer lezen:
Lara Vesentini: lara.vesentini@vub.be
https://www.tandfonline.com/eprint/Q9ICJMAE338Y8QEFVWWC/full?target=10.1080/13691058.2026.2636214
https://vubtomorrow.be/nl/vechtenvoorvrijheid
Frans Steenhoudt
