Ritme tijdens seks bij bonobo’s geeft nieuwe inzichten in de evolutie van communicatie
Brussel, 17/02/2026 – Een internationaal onderzoeksteam, met medewerking van VUB-data scientist Yannick Jadoul, heeft nieuw licht geworpen op het ritme van seksueel gedrag bij bonobo’s. Door het tempo van bewegingen tijdens seks nauwkeurig te analyseren, willen de onderzoekers beter begrijpen welke bouwstenen van ritme en communicatie ook bij andere diersoorten voorkomen – en wat dat kan betekenen voor de evolutie van typisch menselijke eigenschappen zoals spraak en muziek.
Het onderzoek werd geleid door Martina Francesconi en Elisabetta Palagi van de Universiteit van Pisa, in samenwerking met onderzoekers uit onder meer België en Italië. De studie is gebaseerd op gedetailleerde video-opnames van bonobo’s in dierentuinen, die stap voor stap werden geanalyseerd. De focus lag op het tempo van herhaalde bewegingen tijdens seks en de rol van gezichtsuitdrukkingen, zoals de ‘grijns’.
“Hierbij bleek het concept van ‘rapid facial mimicry’ essentieel: bonobo’s imiteren elkaars uitdrukking vaak quasi direct. Dit effect is echter alleen krachtig genoeg om waar te nemen wanneer de imitatie onmiddellijk plaatsvindt. Het feit dat deze reactie zo razendsnel en gesynchroniseerd is, roept de fundamentele vraag op of er hier sprake is van bewuste communicatie of een onvrijwillige reflex.” zegt Martina Fransesconi van de Universiteit van Pisa.
Uit de analyse blijkt dat het tempo van de bewegingen gemiddeld zeer hoog ligt, rond zeven bewegingen per seconde. Opvallend is dat dit tempo niet noodzakelijk stijgt wanneer een van de dieren begint te glimlachen of wanneer die glimlach wordt geïmiteerd door de partner. Wat de onderzoekers wél vaststelden, is dat het tempo kort na het stoppen van rapid facial mimicry duidelijk daalt.
“Dat wijst erop dat die gezichtsuitdrukkingen waarschijnlijk geen rol spelen in het coördineren of versnellen van het gedrag,” zegt Yannick Jadoul van de VUB. “Maar de sterke daling in tempo achteraf zou mogelijk gelinkt kunnen zijn aan fysiologische processen, zoals een orgasme. Dat kunnen we op basis van observationele data niet met zekerheid zeggen, maar het patroon is opvallend.”
“Onze studie kadert in een breder onderzoeksveld dat na wil gaan hoe ritme, tempo en vocalisatie geëvolueerd zijn bij mens en dier. Bonobo’s zijn, samen met chimpansees, onze dichtste levende verwanten, en leven in tegenstelling tot chimpanzees in een matriarchale samenleving waarin seks een belangrijke sociale rol speelt. Door hun gedrag te vergelijken met dat van mensen en andere diersoorten, hopen wetenschappers beter te begrijpen welke elementen van communicatie uniek menselijk zijn, en welke bouwstenen al veel ouder zijn in de evolutie.” Besluit professor Palagi van de Universiteit van Pisa.
Binnen dit project leverde Yannick Jadoul vooral expertise in data-analyse en het kwantificeren van ritme. “Dit is geen studie met artificiële intelligentie in de zin van grote taalmodellen of neurale netwerken,” benadrukt hij. “Het gaat om grondige data-analyse en patroonherkenning. Maar precies dat soort methodes is cruciaal om complexe gedragingen objectief te meten.”
Het onderzoek sluit aan bij een langere onderzoekstraditie aan de VUB rond taal, communicatie en lerende systemen. Door ritme en tempo systematisch te vergelijken over diersoorten heen, willen onderzoekers stap voor stap ontrafelen hoe eigenschappen die wij als ‘typisch menselijk’ beschouwen – zoals muziek, spraak en sociale communicatie – zijn ontstaan.
Referentie:
Martina Francesconi, Alice Galotti, Yannick Jadoul, Federico Giovannini, Andrea Ravignani, Elisabetta Palagi 2026 SEX in bonobos: The intensity of sexual stimulation sharply drops after facial mimicry Evolution and Human Behavior, Volume 47, Issue 1. https://doi.org/10.1016/j.evolhumbehav.2025.106786
Contact:
Yannick Jadoul: +32 474 85 37 83
