Nieuwe "Nanomotion" technologie op weg naar revolutie in ruimtegeneeskunde en zoektocht naar buitenaards leven
VUB-onderzoeker gebruikt microscopische celtrillingen om levensfuncties te detecteren
Brussel 03/04/2026 - Vjera Radonicic, onderzoeker aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en Universiteit Gent, heeft met succes een "optische nanobeweging" detectiemethode gedemonstreerd die levende cellen in enkele minuten kan identificeren zonder de noodzaak van traditionele, dagenlange groeicycli. Dit universele hulpmiddel om leven te detecteren zal de manier veranderen waarop astronauten infecties in de ruimte bestrijden en hoe wetenschappers naar buitenaards leven op verre planeten zoeken.
Een nieuwe definitie van "levend
Traditionele microbiologie vertrouwt op het zien groeien van cellen of het gebruik van chemische vlekken om aan te tonen dat ze leven - processen die dagen kunnen duren en vaak mislukken als de chemie van het organisme onbekend is. Het onderzoek van Radonicic richt zich op een "labelvrije" benadering: het observeren van de microscopische trillingen, of "nanomotie", die alle levende cellen produceren.
"Met behulp van een standaard optische microscopie en beeldanalyse kunnen we bewegingen detecteren die zo klein zijn als 500 nanometer." zegt Radonicic. "Als een cel leeft en metabolisch actief is, trilt hij; als hij sterft, stopt de beweging bijna volledig. Omdat deze methode fysieke energie volgt in plaats van specifieke aardse chemie, zou het theoretisch levensvormen kunnen detecteren die niet op koolstof gebaseerd zijn."
Bescherming van de gezondheid van astronauten
Het onderzoek richt zich op een kritiek risico voor langdurige ruimtemissies: urineweginfecties (UTI's).
"In microzwaartekracht verzwakt het immuunsysteem van astronauten, terwijl bacteriën vaak virulenter worden en resistent tegen antibiotica. In het verleden zijn er zelfs missies afgebroken vanwege ernstige infecties die dreigden uit te monden in sepsis." voegt Radonicic toe.
Radonicic ontwikkelde een 3D-geprinte, Raspberry Pi-bediende prototype microscoop die ter plekke kan worden gebruikt om het monster van een patiënt te testen op verschillende antibiotica.
"Door te monitoren wanneer de 'nanobeweging' van de bacteriën stopt, kan mijn apparaat in slechts een paar uur de meest effectieve behandeling bepalen, vergeleken met de 48 uur of langer die nodig zijn voor standaard ziekenhuistesten die gebaseerd zijn op celgroei."
Van de extremen van de aarde naar exoplaneten
Om de robuustheid van het systeem voor astrobiologie aan te tonen, testte Radonicic de methode op "extremofielen" - organismen die overleven in de meest barre omgevingen op aarde:
- Stralingsbestendige bacteriën (Deinococcus radiodurans).
- Hitte- en alkali-minnende bacteriën(Alkaliholobacillus aquidensis).
- Koudetolerante bacteriën(Psychrobacter glacinicola).
De technologie detecteerde met succes levenssignalen in alle geteste extreme omstandigheden, wat suggereert dat het systeem gebruikt zou kunnen worden om monsters van rotsachtige planeten of ijzige manen te analyseren.
Contact:
Dr. Vjera Radonicic: Vjera.Radonicic@vub.be
