VUB onderzoeker onthult geheimen van een grot uit het Vroeg Boven-Paleolithicum, toen Neanderthalers en de eerste Homo sapiens samenleefden.

VUB onderzoeker onthult geheimen van een grot uit het Vroeg Boven-Paleolithicum, toen Neanderthalers en de eerste Homo sapiens samenleefden.

Mughr el-Hamamah, wat "duivengrot" betekent in het Arabisch, is een site in het noordwesten van Jordanië, bekend om zijn prehistorische vondsten die gedateerd zijn tussen 39.000 en 45.000 jaar oud. Talrijke stenen werktuigen, haarden en dieren- en homininebotten zijn er opgegraven. De grot is van enorm belang voor paleoantropologen, omdat dit de periode was waarin Homo neanderthalensis in Europa en delen van Azië leefde, terwijl Homo sapiens vanuit Afrika naar Europa migreerde. In meer recente tijden werd de grot gebruikt door herders als schuilplaats en stalplaats voor hun dieren, wat resulteerde in een gedeeltelijke verstoring van de archeologische afzetting. Om de staat van bewaring van die archeologische afzetting beter te begrijpen en het milieu van de grot tijdens het Vroeg Boven-Paleolithicum te reconstrueren, ging een team onder leiding van VUB postdoc Mónica Alonso-Eguiluz van de onderzoeksgroep Archeologie, Milieuveranderingen en Geochemie (AMGC) met verschillende technieken aan de slag.

Skelet van een Neandertaler © Edenpictures
Skelet van een Neandertaler © Edenpictures

"In het bijzonder gebruikten we micro-archeologische technieken, zoals micromorfologie, FTIR-spectroscopie en fytolieten," zegt Alonso-Eguiluz. "Micromorfologie, in combinatie met FTIR-spectroscopie (die informatie geeft over de mineralogie van de sedimenten) helpt de biografie van de afzetting te verklaren: hoe is ze gevormd en wat is de staat van bewaring? Mijn focus lag echter op de analyse van fytolieten.” zegt Alonso-Eguiluz. Fytolieten zijn silica microresten die worden gevormd in de celstructuren van (bepaalde) plantweefsels. Ze blijven bewaard in afzettingen wanneer het organische materiaal verdwijnt, zodat we alsnog informatie kunnen krijgen over de planten die aanwezig waren op een bepaalde locatie.

“Door een scala aan technieken te combineren, konden we de complexe gebeurtenissen die hier in de loop der millennia hebben plaatsgevonden beter begrijpen," zegt Alonso-Eguiluz. "De grootste uitdaging was om te verduidelijken in hoeverre de activiteiten van de herders de afzetting hebben verstoord. We konden bepalen dat de belangrijkste verstoring door herders plaatsvond in het midden van de afzetting. Dit is belangrijk, omdat het ons de zekerheid geeft dat de archeologische overblijfselen die afkomstig zijn uit andere delen van de grot, afkomstig zijn van activiteiten uit het Vroeg Boven-Paleolithicum. Ook konden we andere processen detecteren, zoals het insijpelen van water in het westelijke deel van de grot. Dit proces heeft botten opgelost, maar geen andere archeologische resten (bijvoorbeeld fytolieten of houtskool). Voor mij was het bijzonder interessant om op te merken dat de prehistorische mensen die de grot gebruikten daar eetbare planten verzamelden. Die resten duiden op de aanwezigheid van een mediterraan bos 39.000 tot 45.000 jaar geleden. We vonden ook resten van vochtminnende planten, gerelateerd aan de aanwezigheid van het paleomeer Lisan. Dit staat in schril contrast met het huidige woestijnklimaat in het gebied en het zou een aanwijzing kunnen zijn waarom de grot werd bewoond tijdens het Vroeg Boven-Paleolithicum. Hoe dan ook, ons onderzoek biedt de basis om toekomstig onderzoek verder te ontwikkelen bij Mughr el-Hamamah."

 

De bevindingen werden online gepubliceerd ​ op 29 februari als:

Mónica Alonso-Eguiluz, Michael B. Toffolo, Chantel E. White, Eleni Asouti, Elisabetta Boaretto, Liv Nilsson Stutz, Aaron Stutz, Rosa María Albert 2024. The Early Upper paleolithic deposit of Mughr el-Hamamah (Jordan): Archaeobotanical taphonomy and site formation processes, Journal of Archaeological Science: Reports, Volume 55, 104471, https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2024.104471


Contact

Monica Alonso-Eguiluz: monica.alonso.eguiluz@vub.be

Koen Stein
Koen Stein Perscontact wetenschap & innovatie

 

 

 

WE
Over Press - Vrije Universiteit Brussel

volg ons op twitter @VUBrussel


De Vrije Universiteit Brussel is een internationaal georiënteerde universiteit in Brussel, het hart van Europa. Door het afleveren van hoogstaand onderzoek en onderwijs op maat, wil de VUB een actieve en geëngageerde bijdrage leveren tot een betere maatschappij.

De Wereld Heeft Je Nodig

De Vrije Universiteit Brussel neemt haar wetenschappelijke en maatschappelijke verantwoordelijkheid met liefde en daadkracht op. De VUB lanceerde daarom het platform ’De Wereld Heeft Je Nodig’.  Hier worden rond zes P’s ideeën, acties en projecten samengebracht, opgestart en uitgebouwd. De eerste P staat voor People, want daar draait alles om: mensen gelijke kansen geven, welvaart, welzijn, respect. Peace staat voor het bestrijden van klein en groot onrecht in de wereld. Prosperity gaat armoede en ongelijkheid te lijf. Planet staat voor acties rond biodiversiteit, klimaat, luchtkwaliteit, dierenrechten ... Met Partnership zoekt de VUB samenwerkingen om de wereld een betere plaats te maken. De zesde en laatste P is van Poincaré, de Franse filosoof Henri Poincaré aan wie de VUB haar leuze ontleent, dat het denken zich aan niets mag onderwerpen, behalve aan de feiten zelf. De VUB is een 'urban engaged university’, sterk verankerd in Brussel en Europa en werkend volgens de principes vrij onderzoek. www.vub.be/dewereldheeftjenodig

Press - Vrije Universiteit Brussel
Pleinlaan 2
1050 Brussel