Toenemend risico op ijslawines door klimaatverandering
VUB studie toont dat paraatheid levens kan redden
Een nieuwe internationale studie in Nature Communications Earth & Environment, onder leiding van Rayees Ahmed (Indian Institute of Science), toont aan dat het catastrofale karakter van grote ijs- en rotslawines niet alleen afhangt van de omvang van het gevaar, maar vooral van paraatheid en beleid.
Het onderzoek vergelijkt twee recente gebeurtenissen: de Chamoli-ramp in de Indiase Himalaya in 2021, waarbij meer dan 200 mensen omkwamen, en de ijs- en rotslawine van 2025 in het Zwitserse Blatten, die het grootste deel van het dorp bedolf maar slechts één slachtoffer eiste. Ondanks de vergelijkbare fysieke kenmerken waren de gevolgen drastisch verschillend. In Zwitserland werd in de dagen voor de instorting ongebruikelijke activiteit op de hellingen waargenomen en nauwgezet gemonitord. De autoriteiten zetten radar en andere sensoren in, bevestigden de versnellende beweging van de helling en evacueerden ongeveer 300 inwoners voordat de lawine toesloeg. De Chamoli-lawine ontstond daarentegen in een afgelegen vallei in de Himalaya zonder operationele monitoring of gecoördineerde waarschuwingssystemen. Satellietwaarnemingen lieten achteraf zien dat er al maanden voor de instorting tekenen van instabiliteit waren, maar de signalen werden niet tijdig opgemerkt of opgevolgd.
De studie benadrukt hoe klimaatverandering de instabiliteit van hooggelegen berghellingen vergroot naarmate gletsjers zich terugtrekken, permafrost ontdooit en extreme neerslag intensiveert. Dit kan dergelijke opeenvolgende gevaren frequenter maken.
"Gebeurtenissen zoals in Chamoli laten zien hoe verwoestend ijs- en rotslawines kunnen zijn wanneer waarschuwingssystemen ontbreken," zegt Dr. Lander Van Tricht (Vrije Universiteit Brussel / ETH Zürich), co-auteur van de studie. "Maar het geval in Blatten toont ook aan dat zelfs zeer grote gevaren niet noodzakelijkerwijs hoeven uit te monden in rampen met massale slachtoffers."
"De klimaatopwarming destabiliseert gletsjers en steile berghellingen wereldwijd," voegt Van Tricht toe. Recente rampen, zoals het instorten van de Marmolada-gletsjer in de Italiaanse Alpen in 2022 waarbij 11 doden vielen, illustreren hoe snel veranderende bergomgevingen plotselinge en dodelijke cryosferische gevaren kunnen veroorzaken. "We kunnen niet voorkomen dat gevaren zich voordoen, maar we kunnen de impact ervan drastisch verminderen door onstabiele hellingen te monitoren, te reageren op vroege waarschuwingssignalen en ervoor te zorgen dat gemeenschappen weten hoe ze moeten handelen."
De onderzoekers stellen dat landen in de Himalaya de risico's aanzienlijk kunnen verkleinen door elementen van de Zwitserse geïntegreerde aanpak voor risicobeheer over te nemen. Dit omvat het combineren van satellietmonitoring met gerichte grondsensoren, het vaststellen van duidelijke waarschuwingsdrempels, het verbeteren van communicatienetwerken en het versterken van de paraatheid binnen lokale gemeenschappen.
"Uiteindelijk is het verschil tussen een catastrofe en overleving niet alleen het natuurgevaar zelf," aldus Van Tricht. "Het gaat erom of samenlevingen voorbereid zijn wanneer de waarschuwingssignalen verschijnen."
Referentie:
https://www.nature.com/articles/s43247-026-03352-y
Contact
Lander Van Tricht: lander.van.tricht@vub.be tel nr. beschikbaar bij de redactie
Koen Stein
