Pancreaskanker neemt sterk toe: onderzoekers willen meer daadkracht van het beleid
Op 19/11 brengen de VUB en de ULB in het Federaal Parlement wetenschappers, zorgverleners, patiënten en beleidsmakers samen voor Wereld Pancreaskankerdag.
Brussel, 13 november 2026 - Op 19 november, Wereld Pancreaskankerdag, trekken de onderzoekers van de Vrije Universiteit Brussel (VUB), de Université libre de Bruxelles (ULB) en hun respectievelijke universitaire ziekenhuizen naar het Federaal Parlement. Ze zullen er de alarmbel luiden en pleiten om pancreaskanker hoger op de politieke agenda te zetten, met meer structurele financiering voor onderzoek naar de vroege ontwikkeling van de tumor en gerichte studies naar de opvolging van mensen met een verhoogd risico.
In België wordt tegen 2035 een stijging van bijna 50% verwacht in het aantal nieuwe diagnoses van pancreaskanker. Terwijl bij borstkanker ruim negen op de tien patiënten vijf jaar na de diagnose nog leven, is dat bij de meest voorkomende vorm van pancreaskanker, het adenocarcinoom, amper één op de tien. In tegenstelling tot borstkanker is er geen bevolkingsonderzoek mogelijk en wordt de kanker bijgevolg doorgaans pas in een laat stadium ontdekt. Vroege opsporing geeft het beste perspectief. Wanneer een tumor tijdig wordt ontdekt, zijn er meer mogelijkheden voor een operatie gevolgd door nabehandeling, vandaag de belangrijkste kans op genezing.
Wat zijn de eerste veranderingen in de pancreas? Welke zijn de grootste risicogroepen? Hoe kunnen we pancreaskanker dus vroeger herkennen? Kunnen mensen met een verhoogd risico nu al in aanmerking komen voor opvolging in een studie? Allemaal vragen waar alleen meer onderzoek en een lange termijnvisie een antwoord op biedt.
Het symposium op 19 november staat stil bij de uitdagingen van vroegdetectie, de ontwikkeling van pancreastumoren en de nieuwste therapeutische inzichten. Ook patiënten krijgen een prominente stem, met een getuigenis van iemand die de ziekte heeft overleefd.
Een dodelijke kanker die vaak te laat wordt ontdekt
De pancreas, of alvleesklier, speelt een belangrijke rol bij de spijsvertering en de regeling van de bloedsuikerspiegel. Wanneer zich in dit orgaan kanker ontwikkelt, zijn de eerste klachten vaak weinig specifiek. Vermoeidheid, buik- of rugpijn, verminderde eetlust, gewichtsverlies of veranderingen in de spijsvertering kunnen uiteenlopende oorzaken hebben en wijzen niet noodzakelijk op kanker. Daardoor is het moeilijk om de ziekte vroeg te herkennen. Tegen de tijd dat de diagnose wordt gesteld, is een operatie voor veel patiënten vaak niet meer mogelijk. Slechts ongeveer één op de vijf patiënten komt op het moment van de diagnose in aanmerking voor een operatie. Bovendien is pancreaskanker biologisch bijzonder agressief en reageren tumoren niet altijd goed op de beschikbare behandelingen.
De ziektelast is aanzienlijk. In België werden in 2024 2.438 nieuwe gevallen van pancreaskanker geregistreerd, en 1.990 overlijdens door de ziekte. Het aantal gevallen neemt bovendien toe. Ook internationaal baart de hoge sterfte zorgen: in de Europese Unie behoort pancreaskanker tot de belangrijkste doodsoorzaken door kanker. De combinatie van een vaak late diagnose, een agressief ziekteverloop en beperkte behandelingsmogelijkheden maakt onderzoek naar vroegere detectie en naar nieuwe behandelstrategieën bijzonder urgent.
Screening voor wie een verhoogd risico loopt
Een algemene screening van de bevolking is momenteel niet aangewezen: pancreaskanker komt daarvoor te weinig voor en er bestaat geen universele screeningstest die geschikt is om de volledige bevolking systematisch te onderzoeken. De uitdaging is daarom om mensen met een sterk verhoogd risico tijdig te identificeren en gericht op te volgen. Dat geldt onder meer voor mensen met een uitgesproken familiale voorgeschiedenis van pancreaskanker, bepaalde erfelijke genetische afwijkingen of syndromen die het risico op kanker verhogen, en specifieke vormen van erfelijke pancreatitis.
Prof. dr. Amy de Haar-Holleman, medisch oncoloog aan het UZ Brussel en verbonden aan de VUB, onderzoekt met het programma PANSCREEN hoe preventieve screening bij mensen met een verhoogd risico haalbaar en doeltreffend kan worden georganiseerd. Daarbij worden onder meer MRI-onderzoek en endoscopische echografie ingezet om verdachte veranderingen in de pancreas op te sporen en op te volgen.
Prof. dr. Amy de Haar-Holleman: “Een belangrijke uitdaging is om risicopatiënten niet uit het oog te verliezen. België beschikt momenteel niet over een nationaal screeningsprogramma voor pancreaskanker of een centrale registratie die alle hoog-risicopatiënten systematisch in kaart brengt. Een betere herkenning van erfelijke risicofactoren, duidelijke criteria voor verwijzing en opvolging en samenwerking tussen zorgverleners, onderzoekscentra en patiëntenorganisaties kunnen helpen om die leemte aan te pakken.”
VUB-onderzoek zoekt naar de oorsprong van pancreaskanker
Een vroegere detectie kan ook alleen met een beter begrip van het ontstaan en de ontwikkeling van pancreaskanker. Hoe begint een tumor zich te vormen? Welke cellen spelen daarin een rol? En welke biologische veranderingen kunnen onderzoekers mogelijk al in een vroeg stadium herkennen of gericht behandelen?
Prof. dr. Ilse Rooman, gewoon hoogleraar aan de VUB, hoofd van BruPaCT en bestuurslid van Pancreatic Cancer Europe, bestudeert hoe pancreascellen veranderen en hoe dit bijdraagt aan het ontstaan en de ontwikkeling van kanker. In juni 2026 publiceerden VUB-onderzoekers onder haar leiding nieuwe inzichten in de cellulaire organisatie van de gezonde pancreas. Ze ontdekten in de pancreas van gezonde mensen zeldzame cellen met eigenschappen die ook voorkomen bij agressieve tumorcellen. Die bevindingen openen nieuwe onderzoeksvragen over het ontstaan van tumoren. Door fundamenteel onderzoek te verbinden met klinische expertise willen de onderzoekers de kennis over pancreaskanker vertalen naar betere mogelijkheden voor diagnose en behandeling.
Prof. dr. Ilse Rooman: “Hoe kan je een tumor gaan opsporen en behandelen als je het gezonde orgaan nog niet eens volledig begrijpt. Alleen dit al illustreert dat onderzoek naar pancreaskanker nog een weg te gaan heeft. Meer financiering dient te gaan naar daar waar de nood het hoogste is.”
Van wetenschappelijke kennis naar een betere aanpak in België
De vooruitgang in onderzoek en behandeling moet gepaard gaan met een betere organisatie van de zorg. Hoe kunnen huisartsen en andere zorgverleners mensen met een verhoogd risico sneller herkennen? Hoe kunnen erfelijke risicofactoren beter worden geregistreerd? En hoe zorgen we ervoor dat patiënten die in aanmerking komen voor preventieve opvolging ook daadwerkelijk aan onderzoek hieromtrent kunnen deelnemen? Tijdens het beleidsprogramma in het Federaal Parlement gaan Nederlandstalige en Franstalige parlementsleden, onderzoekers en andere betrokkenen met elkaar in gesprek over deze vragen. Daarbij staat de nood aan een proactief beleid centraal.
De stem van de patiënt
Naast wetenschappelijke inzichten krijgt ook de ervaring van patiënten een prominente plaats tijdens het symposium. Patrycja Rzadkowska van Pancreatic Cancer Europe getuigt hoe het is om al negen jaar met pancreaskanker te leven en maakt daarmee duidelijk waarom vroegdetectie, toegankelijke zorg en verdere vooruitgang in behandeling van levensbelang zijn. Achter de cijfers gaan patiënten en hun naasten schuil, voor wie een diagnose vaak een ingrijpende en onzekere periode inluidt. Door hun ervaringen samen te brengen met wetenschappelijke kennis en beleidsvragen wil de bijeenkomst bijdragen aan meer bewustwording en concrete stappen naar betere vooruitzichten voor mensen met pancreaskanker.
Praktische informatie
Wat? Wereld Pancreaskankerdag 2026 – Advancing Early Detection and Better Outcomes
Wanneer? Donderdag 19 november 2026, van 10.00 tot 14.00 uur
Waar? Federaal Parlement, Brussel
Organisatie: Brussels Pancreatic Cancer Team (BruPaCT)
Programma in het kort
- 10.30 uur – Welkom en introductie: Koen Dillen
- 10.35 uur – De problematiek van pancreaskanker: prof. Christelle Bouchart (ULB)
- 10.45 uur – Screening van hoog-risicopatiënten: prof. Amy de Haar-Holleman (UZ Brussel/VUB)
- 10.55 uur – Fundamenteel onderzoek naar het ontstaan van tumoren: prof. Ilse Rooman (VUB)
- 11.15 uur – Patiëntenperspectief: getuigenis van een overlever, Patrycja Rzadkowska (Pancreatic Cancer Europe)
- 11.30–12.30 uur – Panelgesprek en vragenronde: gemodereerd gesprek met Nederlandstalige en Franstalige parlementsleden, onder leiding van prof. dr. Nouredin Messaoudi (UZ Brussel/VUB) en patiënt Dirk De Mesmaeker
Journalisten kunnen hun komst bevestigen bij Sarah.Provost@vub.be - 0471/283.281
Tineke Sonck
