VUB-professor Ann van Griensven genomineerd voor prestigieuze Frontiers Planet Prize: "Waterzekerheid in Afrika bepaalt ook onze toekomst"
BRUSSEL 22/03/2026— Professor Dr. Ann van Griensven (Water and Climate, Vrije Universiteit Brussel) is uitgeroepen tot de Belgische 'National Champion' van de prestigieuze Frontiers Planet Prize 2026. Met haar onderzoek naar de Afrikaanse waterwegen strijdt zij mee om een hoofdprijs van 1 miljoen dollar. Haar werk legt een directe link tussen lokale beslissingen in Afrika en de stabiliteit van onze mondiale ecosystemen.
Waarom dit onderzoek ons allemaal aangaat
Zoetwatersystemen zijn de levensader van onze planeet; ze ondersteunen niet alleen drinkwater en landbouw, maar ook energieproductie en biodiversiteit voor miljarden mensen. De druk op die systemen door klimaatverandering en ontbossing neemt echter kritiek toe. Het onderzoek van Van Griensven toont aan dat we de toekomst van ons water niet kunnen begrijpen door alleen naar klimaatmodellen te kijken. Verandering in landgebruik door lokale beslissingen over landbouw en bosbeheer zijn minstens zo bepalend voor de waterzekerheid.
Belangrijkste inzichten uit het bekroonde onderzoek:
- Toenemende waterstress: De modelresultaten tonen een significante daling van de debieten van verschillende rivierbekkens zoals de Senegal- Niger- en Oranjerivier
- De impact van menselijk handelen: In het Congobekken zorgen ontbossing en landbouwuitbreiding voor een verandering in de regionale waterbalans
- Vervuiling op grote schaal: Uit een continentale analyse blijkt dat ongeveer een derde van de Afrikaanse rivieren de drempelwaarden voor voedingsstoffen overschrijdt. Dit tast niet alleen de biodiversiteit aan, maar vormt ook een direct risico voor de volksgezondheid en het levensonderhoud van de lokale bevolking.
Wetenschap in de praktijk: Van model naar maatschappij
Het onderzoek van professor Van Griensven blijft niet beperkt tot academische rapporten. Haar team gebruikt een computer model (Soil and Water Assessment Tool, SWAT+) om complexe interacties tussen water, voedsel en energie te simuleren voor toekomstige klimaatscenarios. De modelresultaten worden gebruikt bij UNESCO CRIDA (Climate Risk Informed Decision Analysis) workshops die in Tanzania, Kenia en Bolivia georganiseerd worden om samen met wetenschappers, overheden en lokale gemeenschappen de kwetsbaarheden te identificeren en klimaatweerbare oplossingen te zoeken, zoals natuurlijke filters om vervuiling tegen te gaan.
Cruciaal hierbij is de samenwerking met de lokale bevolking. Via citizen science (burgerwetenschap) in bijvoorbeeld Kenia en Bolivia monitoren jongeren zelf de waterkwaliteit van hun rivieren en de ecosysteemdiensten van papyrusmoerassen en natuurgebaseerde oplossingen.
Een belangrijke uitdaging in Afrika is het dichten van het data-gat: In grote delen van Afrika is er een gebrek aan systematische metingen van de waterkwaliteit. Van Griensven combineert daarom satellietwaarnemingen, computermodellen en lokale kennis en netwerken om blinde vlekken in kaart te brengen.
De weg naar Davos
Als Nationale Kampioen neemt professor Van Griensven het nu op tegen 24 andere wetenschappers uit de hele wereld. Een onafhankelijke jury van 100 experts zal later dit jaar drie internationale winnaars selecteren. De uiteindelijke awarduitreiking vindt plaats op 18 januari 2027 in Davos, waar wetenschap en beleid samenkomen om concrete actie voor een gezonde planeet te stimuleren.
Contact:
Prof. Dr. Ann Van Griensven: ann.van.griensven@vub.be 0484761696
Koen Stein
