VUB-onderzoek wil oorsprong van geslacht Homo achterhalen
De inter- en multidisciplinaire aanpak combineert inzichten uit geomorfologie en landschapsevolutie met paleoklimatologie, functionele morfologie, biomechanica, (zoo)archeologie en evolutionaire theorie.
Met het onderzoeksproject PLIODIS zet paleoantropologe Gabriele Macho een ambitieuze nieuwe stap in het debat over de oorsprong van de mens. Dankzij een prestigieuze ERC Advanced Grant van de European Research Council onderzoekt ze hoe Zuid-Afrikaanse homininen uit het Plio-Pleistoceen passen binnen het bredere verhaal van de menselijke evolutie. Sinds september is Macho actief aan de Vrije Universiteit Brussel, waar ze de onderzoeksgroep Archaeology, Environmental Changes & Geo-Chemistry Research (AMGC) versterkt en nieuwe wetenschappelijke synergieën opbouwt rond de analytische laboratoria. Haar komst betekent zowel een belangrijke versterking voor de VUB als een hernieuwde positionering van Zuid-Afrika als sleutelregio in het onderzoek naar het ontstaan van het geslacht Homo.
Met PLIODIS richt Macho zich op mensachtigen die leefden tussen ongeveer vier en één miljoen jaar geleden, een cruciale periode waarin meerdere mensachtigen naast elkaar bestonden en waarin de fundamenten werden gelegd voor latere menselijke evolutie. Het centrale vertrekpunt van het project is een fundamentele maar hardnekkige vraag: wanneer en waar is het geslacht Homo ontstaan en onder welke ecologische en evolutionaire omstandigheden evolueerde het? In plaats van te zoeken naar één oorsprong of één verklarend model, onderzoekt Macho de complexe wisselwerking tussen landschap, klimaat, anatomie en gedrag. “Evolutie”, zo benadrukt ze, “is geen rechtlijnig proces maar het resultaat van aanpassing aan voortdurend veranderende omgevingen en onderlinge competitie, met ruimte voor variatie, parallelle ontwikkelingen en ook evolutionaire doodlopende paden.”
Wat het PLIODIS-project onderscheidt, is de uitgesproken inter- en multidisciplinaire aanpak. Macho combineert inzichten uit geomorfologie en landschapsevolutie met paleoklimatologie, functionele morfologie, biomechanica, (zoo)archeologie en evolutionaire theorie. Door fossielen niet alleen anatomisch te analyseren, maar ze ook systematisch te plaatsen in hun ecologische en klimatologische context, wil ze beter begrijpen hoe vroege homininen zich voortbewogen, zich voedden en zich aanpasten aan hun omgeving. Die benadering maakt het mogelijk om gedrag en evolutie te reconstrueren op een manier die verder gaat dan losse fossielvondsten.
De ERC Advanced Grant, ter waarde van om en bij 2,5 miljoen euro en toegekend voor een periode van vijf jaar, biedt Macho de middelen en vrijheid om dat risicovolle maar potentieel baanbrekende onderzoeksprogramma uit te voeren. De beurs is een van de meest competitieve onderzoeksfinancieringen in Europa en is voorbehouden aan gevestigde onderzoekers met een uitzonderlijk trackrecord en een vernieuwende visie. Voor Macho betekent de toekenning internationale erkenning én de mogelijkheid om fundamentele vragen te stellen die het veld van de paleoantropologie blijvend kunnen veranderen.
Die erkenning bouwt voort op een indrukwekkende internationale loopbaan. Macho werd opgeleid als biologische antropologe aan de Universiteit van Wenen en werkte aan gerenommeerde instellingen zoals de University of Oxford, de University of the Witwatersrand in Zuid-Afrika en de University of Western Australia. Haar sterke band met Zuid-Afrika is daarbij essentieel: het land herbergt enkele van de rijkste homininenvindplaatsen ter wereld. De betekenis van de Zuid-Afrikaanse fossielen wordt echter ondergewaardeerd in het kader van de menselijke evolutielijn. Met PLIODIS wil Macho dat evenwicht corrigeren en het debat verbreden, zonder te vervallen in simplistische verklaringen.
Naast de wetenschappelijke impact onderstreept het project ook het belang van internationale topfinanciering voor de VUB en het Vlaamse onderzoekslandschap. ERC-grants zijn cruciaal om toponderzoekers aan te trekken, internationale netwerken te versterken en een nieuwe generatie onderzoekers op te leiden. Met PLIODIS wil Gabriele Macho niet alleen bijdragen aan een genuanceerder en robuuster beeld van onze oorsprong, maar ook aan een onderzoekscultuur waarin samenwerking, debat en intellectuele durf centraal staan. Ze wil daarnaast het bewustzijn over onze evolutionaire geschiedenis vergroten via publiekswerking.
Meer info:
Gabriele Macho: gabriele.macho@vub.be
ERC: https://erc.europa.eu/homepage
AMGC: https://amgc.research.vub.be
Frans Steenhoudt
