VUB-onderzoek: Vlaamse nieuwsgebruiker bereikt meer nieuws, maar raakt minder betrokken
Jongeren gebruiken ook steeds vaker zogenaamde ‘newsfluencers’ als aanvullende nieuwsbron.
Vlamingen hebben vandaag heel wat mogelijkheden om het nieuws te volgen, toch neemt hun betrokkenheid bij dat nieuws af. De onderzoeksgroep imec-SMIT van de VUB kwam tot die conclusie na een bevraging van ruim 2000 Vlamingen. Imec-SMIT is de Belgische partner van het jaarlijkse Digital News Report van het Reuters Institute for the Study of Journalism De studie toont aan dat het nieuwsgebruik de voorbije tien jaar sterk veranderde: traditionele media verliezen terrein, online nieuws, sociale media, allerhande nieuwsinfluencersen en in beperkte mate ook AI-chatbots worden belangrijker.
Het nieuws is toegankelijker dan ooit. Toch leidt die grotere toegankelijkheid niet tot meer nieuwsconsumptie. Het aandeel Vlamingen dat dagelijks nieuws raadpleegt, daalde van 89 procent in 2017 naar 72 procent vandaag. Tegelijk daalt de interesse in nieuws. Waar tien jaar geleden nog 62 procent van de Vlamingen aangaf zeer sterk geïnteresseerd te zijn in nieuws, is dat vandaag nog 36 procent. Bijna één op de vijf zegt zelfs helemaal niet geïnteresseerd te zijn.
De daling is het sterkst bij jongeren. Zij vinden nieuws vaker via sociale media en gebruiken ook steeds vaker zogenaamde ‘newsfluencers’ als aanvullende informatiebron. Die worden gewaardeerd om hun toegankelijke en entertainende stijl, terwijl jongeren tegelijk kritisch zijn over hun betrouwbaarheid. “We zien dat Vlaamse jongeren almmaar vaker nieuwsinfluencers volgen”, zegt professor Ike Picone van imec-SMIT-VUB.
Ook artificiële intelligentie vindt stilaan haar weg naar het nieuwsgebruik. Vlaamse gebruikers raadplegen AI-chatbots echter zelden als primaire nieuwsbron. Ze gebruiken toepassingen zoals ChatGPT vooral om artikels samen te vatten, extra achtergrondinformatie te zoeken of bronnen te controleren.
Opvallend is dat het vertrouwen in nieuwsmerken relatief hoog blijft, ondanks de afnemende betrokkenheid. Het algemene vertrouwen in nieuws daalde de voorbije jaren wel, maar Vlamingen blijven vertrouwen hebben in de nieuwsmerken die ze zelf gebruiken. Nieuws op via sociale media of AI-chatbots, geniet veel minder vertrouwen. “Vertrouwen is niet hetzelfde als tevredenheid”, zegt dr. Pauljan Truyens, senior researcher bij imec-SMIT-VUB en coordinator van Mediapunt. “Vooral jongere doelgroepen haken af omdat het nieuws te vaak geen aansluiting vindt bij hun leven of niet inspeelt op hun zorgen. Je kunt wel alle financiering en regelgeving van de wereld hebben, maar om hen terug te winnen zal het afhangen van de creativiteit van de journalisten zelf.”
Volgens Picone wijst de vertrouwenskwestie op een belangrijke nuance in het debat over de toekomst van de journalistiek: “In de strijd om aandacht behoren nieuwsmedia niet meteen tot de winnaars. Toch is er een lichtpuntje: mensen vertrouwen nog altijd de nieuwsmerken die ze kennen, ook al vinden ze nieuws steeds vaker op platformen die ze veel minder vertrouwen.”
De onderzoekers zien bovendien een grote groep Vlamingen die noch uitgesproken positief noch negatief staat tegenover de kwaliteit van de nieuwsvoorziening. Het belang van die ambivalente middengroep blijkt ook uit de beoordeling van de openbare omroep: 42 procent vindt dat die noch een positieve noch een negatieve impact heeft op het leven in Vlaanderen.
De Vlaamse cijfers passen in een bredere Belgische context waarin de mediasector onder toenemende druk staat. Zowel in Vlaanderen als Wallonië kampen de klassieke nieuwsleveranciers met dalende inkomsten uit print, het wegvallen van overheidssteun voor de distributie van kranten, besparingen op subsidies en een steeds sterkere concentratie van mediabedrijven. In Franstalig België staat een geplande fusie tussen mediagroepen Rossel en IPM symbool voor die evolutie. Als de operatie wordt goedgekeurd, zouden bijna alle Franstalige dagbladen onder één mediagroep terechtkomen.
Tegelijk dwingt de snelle opmars van artificiële intelligentie nieuwsorganisaties tot nieuwe keuzes. Uit onderzoek blijkt dat inmiddels 43 procent van de Vlaamse mediagebruikers minstens maandelijks generatieve AI gebruikt, tegenover 28 procent een jaar eerder. Bij studenten loopt dat zelfs op tot meer dan 80 procent. AI wordt vooral ingezet om snel informatie te vinden, precies het terrein waarop nieuwsmedia traditioneel een belangrijke rol speelden.
Niettemin biedt die technologische revolutie ook kansen. Zo lanceerde De Standaard eind vorig jaar een Franstalige digitale editie, waarbij artificiële intelligentie dagelijks vijftien tot vijfentwintig artikels vertaalt voor Franstalige lezers. Het project moet de taalgrens helpen overbruggen en toont hoe AI niet alleen een uitdaging vormt voor de journalistiek, maar ook nieuwe mogelijkheden creëert om een breder publiek te bereiken.
Volgens imec-SMIT ligt de sleutel tot de toekomst van de journalistiek niet alleen bij technologie, platformen of regelgeving. “Het probleem is niet uitsluitend dat nieuws moeilijker de aandacht van mensen vasthoudt”, aldus Picone, “maar ook dat veel nieuwsgebruikers zich onvoldoende aangesproken voelen door de manier waarop nieuws wordt gebracht. Vooral jongeren zoeken informatie via alternatieve en toegankelijkere kanalen.”
De toekomst van de journalistiek zal in belangrijke mate afhangen van de creativiteit waarmee nieuwsorganisaties nieuwe generaties opnieuw weten te betrekken bij het nieuws, zo besluiten de onderzoekers.
Meer info
Ike Picone: ike.picone@vub.be of +32 479 74 23 84
Frans Steenhoudt
