VUB-onderzoek: Drie miljoen jaar oud Taung-kind schudt opnieuw de menselijke stamboom door elkaar

Studie onder leiding van Gabriele Macho, onderzoeker bij AMGC-VUB, werpt nieuw licht op een van de beroemdste fossielen uit de menselijke evolutie

09/11/2026

Een eeuw nadat het Taung-kind ons beeld van de menselijke oorsprong voorgoed veranderde, brengt een nieuwe studie, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature, een nauwkeurigere datering van dit beroemde fossiel. Het Taung-kind blijkt tussen 2,96 en 3,03 miljoen jaar oud te zijn. Het onderzoek staat onder leiding van professor Gabriele Macho van de onderzoeksgroep Archeologie, Milieuveranderingen en Geochemie (AMGC) van de Vrije Universiteit Brussel (VUB). De resultaten tonen aan dat de menselijke stamboom in zuidelijk Afrika veel complexer was dan tot nu toe werd aangenomen.

Het Taung-kind werd in 1924 ontdekt in Zuid-Afrika en geldt als het oorspronkelijke type-exemplaar van de soort Australopithecus africanus. De vondst leverde het eerste concrete bewijs dat de menselijke oorsprong in Afrika ligt. Omdat er echter nooit sluitende criteria werden vastgelegd om latere fossielvondsten aan die soort toe te wijzen, blijft het Taung-kind tot op vandaag het enige fossiel dat met zekerheid aan de soort kan worden gekoppeld.

“Meer dan honderd jaar lang gingen we ervan uit dat het Taung-kind slechts een van de vele gelijkaardige fossielen uit die periode was”, zegt VUB-professor Gabriele Macho. “Onze bevindingen zetten dat beeld volledig op zijn kop. De menselijke stamboom was geen nette, rechte stam, maar lijkt meer op een chaotisch en verstrengeld struikgewas, mee vormgegeven door veranderingen in het klimaat.”

Door de tandstructuur, de ontwikkeling van de hersenen en het gebit tijdens de groei te analyseren, ontdekte het internationale onderzoeksteam dat verschillende volwassen fossielen die traditioneel tot Australopithecus africanus worden gerekend, een ander ontwikkelingspatroon vertonen dan het Taung-kind. Vooral belangrijke verschillen in de hersenontwikkeling wijzen erop dat meerdere afzonderlijke mensachtigen-soorten gelijktijdig of opeenvolgend leefden in de regio rond Sterkfontein.

Veranderende klimaatomstandigheden stimuleerden evolutionaire diversiteit

Het onderzoeksteam schrijft die evolutionaire verschillen toe aan veranderende klimaatomstandigheden. Miljoenen jaren geleden wisselden natte en droge periodes elkaar af, waardoor het landschap van zuidelijk Afrika herhaaldelijk veranderde. Terwijl mensachtigen zich verplaatsten in functie van uitbreidende en krimpende leefgebieden, raakten geïsoleerde populaties van elkaar gescheiden. Ze ontwikkelden zich verschillend, kruisten onderling en pasten zich aan nieuwe ziekteverwekkers en roofdieren aan.

De regio lag op een belangrijke overgangszone tussen tropische en gematigde ecosystemen. Daardoor vormde ze een dynamisch gebied waar verschillende soorten elkaar gedurende duizenden jaren herhaaldelijk ontmoetten en zich met elkaar vermengden.

Een weelderig en groener landschap in een ver verleden

Gefossiliseerde stuifmeelkorrels tonen aan dat het Taung-kind leefde in een aanzienlijk vochtiger en bosrijker landschap dan het huidige Zuid-Afrika. Dat blijkt onder meer uit de aanwezigheid van boomsoorten die vandaag honderden kilometers verder naar het noordoosten voorkomen.

De bevindingen stellen klassieke, lineaire modellen van de menselijke evolutie in vraag. In plaats daarvan wijzen ze op een dynamisch netwerk waarin veranderende klimaatomstandigheden populaties voortdurend van elkaar scheidden en later opnieuw met elkaar in contact brachten.

Een eeuw na zijn ontdekking blijft het Taung-kind ons inzicht in de menselijke evolutie veranderen. Het onderzoek werpt nieuw licht op de manier waarop de diverse populaties van mensachtigen die drie miljoen jaar geleden leefden, uiteindelijk hebben bijgedragen aan het ontstaan van ons eigen geslacht, Homo.

De onderzoeksgroep AMGC (Archeologie, Milieuveranderingen en Geochemie; VUB) bestudeert de wisselwerking op lange termijn tussen de mens, vroegere klimaatschommelingen en veranderingen in ecosystemen.