Tussen 1960 en 1990 kwamen er in het Congobekken twee keer zoveel warme dagen voor
Bewijs voor klimaatverandering dat uit papieren archieven is gered
Brussel 12/10/2026 - Uit een analyse van recent gedigitaliseerde en getranscribeerde historische weergegevens – die tot voor kort alleen beschikbaar waren als handgeschreven archiefstukken in de Democratische Republiek Congo en in België – blijkt dat er in het hele Congobekken een consistente opwarmingstrend waarneembaar is
Nieuw onderzoek onder leiding van de Vrije Universiteit Brussel (VUB), dat vandaag is gepubliceerd in het tijdschrift Earth System Dynamics, toont op basis van historische weergegevens uit de Democratische Republiek Congo (DRC) aan dat er sinds de jaren zestig een duidelijk opwarmingssignaal waarneembaar is in het Congobekken,. De gegevens zijn afkomstig uit de papieren archieven van het Institut National pour l’Etude et la Recherche Agronomiques (INERA) in Yangambi, DRC, en het Rijksarchief van België.
Tijdens twee veldcampagnes in 2023 heeft Derrick Muheki, onderzoeker aan de VUB en hoofdauteur van de studie, in samenwerking met medewerkers van INERA en de Universiteit Gent (UGent), meer dan 9000 handgeschreven maandelijkse bladen met weerswaarnemingen gefotografeerd, die waren geregistreerd op 37 stations verspreid over de DRC. Met behulp van MeteoSaver, een bekroonde open-source programma dat is ontwikkeld door Muheki aan de VUB, in samenwerking met het team van het UGent Centre for Digital Humanities, heeft het onderzoeksteam deze waarnemingen automatisch omgezet in digitale spreadsheets, die ze hebben gebruikt om de ontwikkeling van temperatuur en neerslag in het Congobekken in kaart te brengen. De resulterende database bevat meer dan een miljoen dagelijkse (en soms vaker dan dagelijkse) weerswaarnemingen die, samen met eerder geredde gegevens, een van de grootste klimaatdatasets voor het Congobekken vormen – een regio die tot nu niet was onderzocht.
Op basis van een analyse van deze nieuwe database beschrijven de auteurs voor het eerst de ontwikkeling van hitte-extremen in het Congobekken sinds de jaren zestig:
- De dagelijkse maximum-, minimum- en gemiddelde temperaturen stegen tussen 1961 en 1990 met tienden van een graad per decennium. In de periode 1961–1990 zijn de maximumtemperaturen met ongeveer 0,7 °C gestegen, de minimumtemperaturen met 0,3 °C en de gemiddelde temperaturen met 0,5 °C.
- Deze opwarming van het Congobekken zet zich voort in de jaren 2000, zo blijkt uit gegevens van weerstations met langere tijdreeksen.
- Elk opeenvolgend decennium laat een toename zien van het aantal warme dagen per jaar, waarbij warme dagen warmer worden, terwijl het aantal koude dagen afneemt, in lijn met trends over de hele wereld. Gemiddeld is het aantal warme dagen per jaar tussen de jaren ’60 en ’80 bijna verdubbeld, wat de onmiskenbare opwarmingstrend in de regio bevestigt.
Op basis van een analyse van historische neerslaggegevens van drie weerstations constateren de auteurs bovendien dat het aantal gevallen van hevige regenval bij twee van deze stations in de jaren ’80 verdubbeld is ten opzichte van de jaren ’60. Deze waargenomen toename in de frequentie en intensiteit van extreme weersomstandigheden in de DRC sluit aan bij wereldwijde trends, die verband houden met de stijgende mondiale temperaturen als gevolg van aanhoudende uitstoot van fossiele brandstoffen.
Historische klimaatgegevens over Centraal-Afrika waren tot nu toe uiterst schaars, en deze open-accessdatabase levert nieuw bewijs om de klimaatcontext te schetsen voor een regio die actueel sterk wordt beïnvloed door klimaatverandering. De database biedt ook belangrijke informatie voor het evalueren en verbeteren van klimaatmodellen in de regio en onderstreept het belang van inspanningen om gegevens wereldwijd te redden.
“Toen ik tijdens mijn bezoek aan INERA zag hoe kwetsbaar deze papieren archieven waren, besefte ik hoe urgent het werk om gegevens te redden is. Slechts enkele maanden voor mijn bezoek was een deel van het archief door brand beschadigd. We hadden tientallen jaren aan onvervangbare gegevens kunnen verliezen. Toegang tot meer van dergelijke documenten zal ons helpen om de reconstructies van onze klimaatgeschiedenis te verbeteren of onze voorspellingen over toekomstige klimaatverandering in dit deel van de wereld te verfijnen, waar aanpassing aan de gevolgen van het klimaat al een noodzaak is.”
Wim Thiery, hoofdauteur van de studie en hoogleraar aan de VUB, zei:
“Ons onderzoek levert nieuw observationeel bewijs voor klimaatverandering in deze regio, waar weliswaar weinig gegevens beschikbaar zijn, maar die klimatologisch gezien van groot belang is. Dit is met name belangrijk omdat Centraal-Afrika een van de weinige regio’s blijft waar het laatste rapport van het Intergouvernementeel Panel inzake Klimaatverandering (IPCC) geen toename van extreme hitte kon bevestigen, grotendeels vanwege het gebrek aan historische waarnemingen en wetenschappelijk onderzoek. Ons onderzoek onderstreept bovendien de dringende noodzaak van meer projecten voor het redden van gegevens, met name in regio’s met weinig gegevens, om kennislacunes over klimaattrends te dichten. Dit is vooral belangrijk voor regio’s in het Zuiden die nu al zwaar worden getroffen door klimaatverandering. Deze regio’s zijn het minst verantwoordelijk voor de klimaatveranderingen, maar worden het zwaarst getroffen door de gevolgen ervan, en deze nieuwe waarnemingen zullen bijdragen aan de besluitvorming op het gebied van aanpassing en een rechtvaardige transitie.”
Via deze link vindt u een volledig perspakket met daarin: het persbericht in verschillende talen, het onderzoeksartikel en eerdere studies, foto’s en kaarten ter illustratie van dit onderzoek. |
Contact
- Hoofdauteur: Derrick Muheki, Department of Water and Climate, Vrije Universiteit Brussel; derrick.muheki@vub.be, +32 470 34 64 23.
- Senior Author: Prof. Dr. Wim Thiery, Department of Water and Climate, Vrije Universiteit Brussel; wim.thiery@vub.be, +32 2 629 30 29.
- Policy Impact Lead: Dr. Marie Cavitte, Department of Water and Climate, Vrije Universiteit Brussel; marie.cavitte@vub.be, +32 470 19 24 15.
Koen Stein
