Topsport als maatschappelijke hefboom: rolmodellen of simpelweg een job?
Maatschappelijke voorbeeldfunctie is geen automatisme, maar vergt maatwerk en stuit op praktische barrières volgens VUB studie
BRUSSEL 22/05/2026 – Wordt de maatschappelijke rol van topsporters overschat? Beleidsmakers gaan er vaak vanuit dat topsporters automatisch fungeren als rolmodellen om bijvoorbeeld sociale inclusie en sportparticipatie te stimuleren. Nieuw onderzoek van Lynn Praet en collega’s (SPLISS onderzoeksgroep, VUB) werpt een kritische blik op die aanname. Uit diepgaande interviews met Belgische topsporters blijkt dat hun motivatie en perceptie van een voorbeeldfunctie veel complexer zijn dan voorheen werd aangenomen.
De topsporter als mens achter de medaille
In de sportwereld en het beleid wordt een succesvolle topsporter bijna vanzelfsprekend als een instrument voor maatschappelijke verandering gezien. Lynn Praet onderzocht voor haar doctoraat hoe topsporters zelf naar de rol kijken. "Er wordt vaak weinig rekening gehouden met hoe de topsporter zich hierbij voelt," legt Praet uit. "Is een topsporter meer dan iemand die gewoon zijn job doet? En zijn zij wel gemotiveerd om die rolmodelfunctie in te vullen?"
Uit de studie, gebaseerd op 20 diepte-interviews met topsporters, komt naar voren dat de perceptie van het 'rolmodel' sterk varieert. Sommige topsporters zien zichzelf duidelijk als rolmodel, al dan niet binnen hun eigen sport, bepaalde doelgroepen of fases in hun carrière. Anderen schrijven deze rol minder expliciet aan zichzelf toe: zij identificeren zich minder of niet als rolmodel, al erkennen sommigen dat ze er soms als één worden beschouwd..
Het onderzoek maakt gebruik van de zelfdeterminatietheorie om de motivatie van topsporters in kaart te brengen. De resultaten tonen een breed spectrum:
- Intrinsieke motivatie: Een meerderheid van de sporters haalt energie uit het inspireren van anderen en vindt het oprecht plezierig om maatschappelijk bij te dragen.
- Extrinsieke motivatie: Elke topsporter ziet de voordelen in voor hun eigen carrière, zoals het aantrekken van sponsors of het opbouwen van een netwerk voor na hun sportloopbaan.
- Amotivatie: Opvallend is dat ongeveer 10% van de ondervraagde topsporters aangeeft totaal niet gemotiveerd te zijn om een rolmodel te zijn, ondanks de publieke verwachtingen.
De weg naar een effectieve rolmodelfunctie ligt vol obstakels. Veel topsporters ervaren de maatschappelijke druk als fysiek en mentaal vermoeiend. Praktische barrières zoals een overvolle planning en frequente verblijven in het buitenland maken het lastig om aanwezig te zijn op events of schoolbezoeken.
Daarnaast speelt sociale controle een grote rol. Sporters geven aan dat zij continu onder een vergrootglas liggen. Een van de geïnterviewden getuigde hoe wildvreemden in de supermarkt commentaar gaven op de inhoud van hun winkelkarretje: "Mag jij dat wel kopen als topsporter?" Constante kritiek en de negatieve reacties op sociale media vormen een drempel om de publieke rol actiever op te nemen.
Praet benadrukt dat een 'one-size-fits-all' benadering vanuit sportorganisaties en sponsors niet werkt. "Het is essentieel om een athlete-centered approach te hanteren," klinkt het. Om de maatschappelijke meerwaarde van topsport te vergroten, moeten beleidsmakers rekening houden met de autonomie en competenties van de topsporter.
Topsporters hebben nood aan een beter ondersteuningsnetwerk en duidelijke informatie over wat er van hen verwacht wordt bij maatschappelijke projecten. Wanneer er rekening wordt gehouden met hun individuele sterktes en agenda, is de kans op een duurzame, positieve impact op de samenleving aanzienlijk groter.
Referentie:
Praet, L., De Bosscher, V., Smismans, S., & Derom, I. (2025). Understanding the motivators and barriers of elite athletes as role models. Sport in Society, 28(9), 1406-1428. https://doi.org/10.1080/17430437.2025.2563822
Contact:
Lynn Praet: lynn.praet@vub.be, 0489 25 76 07
Koen Stein
