Op weg naar gerichtere behandeling van chronische ontstekingsziekten
BRUSSEL – Professor Jan Steyaert (VIB-VUB) bouwt aan een radicaal nieuwe klasse van medicijnen tegen immuun- en ontstekingsziekten. Waar de huidige standaardbehandelingen vaak het volledige afweersysteem platleggen, activeert zijn methode heel gericht de natuurlijke remsystemen van ons eigen lichaam. Dit fundamentele onderzoek levert de cruciale bouwstenen om ziektes veel preciezer en met minder bijwerkingen te bestrijden.
Net zoals een wagen die door een bocht gaat, is ons immuunsysteem normaal gesproken perfect in balans dankzij een samenspel van 'gaspedalen' en 'remmen'. Bij chronische ontstekingsziekten raakt die balans verstoord: het gaspedaal blijft ingedrukt, waardoor het immuunsysteem overactief wordt en het eigen lichaam aanvalt. Bestaande medicijnen werken vaak als een brutale noodrem die het hele afweersysteem onderdrukt. De motor afzetten. Dat helpt tegen de ontsteking, maar legt het gans immuunsysteem plat en maakt patiënten ook kwetsbaar voor andere ziekten en infecties.
Het team van Jan Steyaert gooit het roer om met het project DUAL-PAM. Zij ontwikkelen een nieuw type van geneesmiddelen die veel preciezer werken. De moleculen versterken uitsluitend de natuurlijke remmen van het immuunsysteem. Een beetje bij remmen in een bocht of afremmen op de motor. En dat alleen op de plekken waar de ontsteking actief is. De rest van het afweersysteem blijft gewoon zijn werk doen.
Om hun wetenschappelijke inzichten te vertalen naar concrete toepassingen, kan het team rekenen op sterke Europese steun. Na een prestigieuze ERC Advanced Grant in 2024 en een eerste Proof of Concept-beurs in 2025, werd het project in 2026 geselecteerd voor een tweede ERC Proof of Concept-beurs. Met de nieuwe financiering gaat het onderzoeksteam de methode voor het eerst buiten de proefbuis testen. Ze zullen onderzoeken of de techniek werkt op menselijke cellen en de werking in levende organismen testen bij specifieke immuunziektes. Daarnaast testen ze variant die twee verschillende biologische remmen tegelijk indrukt voor een nog beter resultaat.
Dit onderzoek moet het definitieve bewijs leveren dat de technologie werkt in de praktijk en de ontwikkeling van een geplande spin-off, Allosteris, verder versterken. Het uiteindelijke doel is een veiligere en veel doelgerichtere behandeling voor miljoenen mensen met chronische immuunziekten, zonder de zware bijwerkingen van de huidige geneesmiddelen.
Koen Stein
