Nieuw piepklein dinosaurusje Foskeia pelendonum herschikt de dinosauriërstamboom
Een internationaal onderzoeksteam waaraan ook paleontoloog Koen Stein (Vrije Universiteit Brussel) een bijdrage leverde, heeft Foskeia pelendonum beschreven, een zeer kleine ornithopode dinosaurus uit het Vroeg-Krijt van Vegagete (Burgos, Spanje), nauwelijks een halve meter lang. Onder leiding van Paul-Emile Dieudonné (Nationale Universiteit van Río Negro, Argentinië) onthult het onderzoek een onverwacht gespecialiseerd schedel en plaatst Foskeia dicht bij de oorsprong van de Europese plantenetende groep Rhabdodontidae. “Vanaf het allereerste moment dat iemand dit dier ziet, is men verbijsterd door zijn zeer kleine postuur.” zegt Dieudonné. “Daarbovenop heeft het een sterk afgeleide schedel met onverwachte anatomische innovaties.”
De vondst omvat minstens vijf individuen en werd voor het eerst gedaan door Fidel Torcida Fernández-Baldor van het Dinosauriërmuseum van Salas de los Infantes. Hij herinnert zich de eerste onderzoeken: “Vanaf het begin wisten we dat deze botten uitzonderlijk waren vanwege hun minieme grootte. Zijn tanden hielpen om het taxon te identificeren als een vroege vertegenwoordiger van Rhabdodontia, maar dan uit een veel oudere periode dan andere soorten van de groep.”
De geslachtsnaam Foskeia komt uit het Oudgrieks. Het eerste deel, fos, betekent ‘licht’. Deze naam is gekozen omdat volwassen dieren van dit geslacht een zeer licht en klein lichaam hebben. Het tweede deel, skei, is afgeleid van boskein, een Grieks woord dat ‘foerageren’ of ‘op zoek gaan naar voedsel’ betekent. De soortnaam pelendonum verwijst naar de Pelendones, een Keltiberische stam die vroeger leefde in het gebied rond Fuentes del Duero. Dat ligt ten noorden van de provincie Soria, ten zuidoosten van Burgos en mogelijk ook in het zuidoosten van La Rioja.
De fossielen tonen dat Foskeia een belangrijke positie inneemt in de vroege evolutie van ornithopoden. Het uitzonderlijk kleine materiaal en de opvallend gespecialiseerde tand- en schedelmorfologie wijzen op een unieke voedingsstrategie en een evolutionair traject dat afwijkt van dat van andere kleine ornithopoden.
Analyses van de botweefsels door Koen Stein (Vrije Universiteit Brussel) bevestigen dat het grootste exemplaar een volwassen individu was. “De botmicrostructuur vertelt ons dat minstens één individu volwassen was, met een metabolisme dat dat van kleine zoogdieren of vogels benadert,” legt Stein uit. “Die kennis over het groeistadium is essentieel om überhaupt de vondsten met andere soorten te mogen vergelijken: bij jonge dieren durven bepaalde anatomische verhoudingen al eens veranderen wanneer ze opgroeien”
Een nieuwe fylogenetische analyse plaatst Foskeia als zuster van de Australische Muttaburrasaurus binnen Rhabdodontomorpha en breidt de Europese clade Rhabdodontia uit. De analyse ondersteunt bovendien een indeling die het lang bediscussieerde Phytodinosauria nieuw leven inblaast. Volgens Dieudonné wijzen de resultaten op een mogelijke natuurlijke groep van plantenetende dinosauriërs die nauwer aan elkaar verwant zijn dan aan vleesetende dinosauriërs, een hypothese die verdere toetsing vereist.
Ondanks zijn kleine formaat vertoont Foskeia gespecialiseerde tanden, een ontwikkeling van viervoetige naar tweevoetige houding en aanpassingen voor korte spurten in een dichtbebost leefgebied. Dieudonné besluit: “Deze fossielen bewijzen dat de evolutie net zo radicaal experimenteerde op kleine als op grote lichaamsmaten. Ons onderzoek toont dat aandacht voor het nederige, het fragmentarische, het kleine zich zeker loont.”
Referentie:
Dieudonné, P.E., Zanesco, T., Becerra, M.G., Tortosa, T., Cruzado-Caballero, P., Stein K., Torcida Fernandez-Baldor, F. (2026) The Vegagete rhabdodontomorph Foskeia pelendonum gen. et sp. nov. from the Upper-Barremian – Lower Aptian of Salas de los Infantes (Burgos Province, Spain) and a new phylogeny of ornithischian dinosaurs. Papers in Palaeontology. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/spp2.70057
Contact:
Dr. Koen Stein: koen.stein@vub.be 0471517909
