{
    "title": "Hoe laat je een film uit de Eerste Wereldoorlog \u00e9cht klinken?  ",
    "modified_at": "2026-11-19 17:04:37",
    "published_at": "2026-11-19 15:50:00",
    "url": "https://press.vub.ac.be/hoe-laat-je-een-film-uit-de-eerste-wereldoorlog-echt-klinken",
    "short_url": "http://prez.ly/X0re",
    "culture": "nl_BE",
    "language": "NL",
    "subtitle": "VUB-onderzoekers adviseerden Lukas Dhont over taal in Oscarinzending Coward  ",
    "slug": "hoe-laat-je-een-film-uit-de-eerste-wereldoorlog-echt-klinken",
    "body": "<p style=\"text-align: left\"><strong>Brussel, 19 november 2026 &ndash; Een historische film geloofwaardig maken, zit soms in &eacute;&eacute;n woord, &eacute;&eacute;n accent of de uitspraak van &eacute;&eacute;n klank. Voor </strong><em><strong>Coward</strong></em><strong>, de nieuwe film van regisseur Lukas Dhont en de Belgische inzending voor de Oscars, deed de filmploeg een beroep op de expertise van Philipp Kr&auml;mer en Rik Vosters van het Brussels Centre for Language Studies (BCLS) van de Vrije Universiteit Brussel (VUB). De onderzoekers adviseerden over het historische taalgebruik, de meertaligheid en de uitspraak van de personages. Zo hielpen ze de taalwereld van de Eerste Wereldoorlog zo authentiek mogelijk te reconstrueren.</strong> </p><p style=\"text-align: left\">Hoe spraken mensen tijdens de Eerste Wereldoorlog over homoseksualiteit, ziekte of lichamelijke beperkingen? Welke woorden gebruikten soldaten voor hun wapens, de vijand of hun medesoldaten? En spraken personages in bepaalde situaties Nederlands of Frans? Dat zijn geen details die je zomaar aan het toeval kunt overlaten wanneer je een historische film maakt. Taal verraadt immers veel over iemands sociale achtergrond, identiteit en omgeving. </p><p style=\"text-align: left\"><strong>Drie sporen: script, woordenschat en uitspraak</strong> </p><p style=\"text-align: left\">Lukas Dhont en scenarist Angelo Tijssens contacteerden de VUB-onderzoekers in 2025. De samenwerking tussen de VUB-onderzoekers en de filmploeg verliep aanvankelijk langs drie sporen. Eerst lazen Kr&auml;mer en Vosters een voorlopige versie van het script en gaven ze algemene en gedetailleerde feedback op het taalgebruik. Ze adviseerden over de taalkeuze van de personages, bekeken de dialogen in het Nederlands en het Frans en stelden waar nodig historisch gepaste alternatieven voor. </p><p style=\"text-align: left\"><em>&ldquo;Tijdens de Eerste Wereldoorlog kwamen aan het front soldaten met heel uiteenlopende sociale en taalkundige achtergronden samen. Het Frans fungeerde daarbij vaak als de gemeenschappelijke voertaal, wat kan verklaren waarom je die taal ook zo prominent hoort in de film. Tegelijk bleef het Nederlands belangrijk als taal van verbondenheid onder Vlaamse soldaten. Die historische meertaligheid speelde een grote rol in het dagelijkse leven aan het front,&rdquo;</em> zegt VUB-taalkundige Rik Vosters. </p><p style=\"text-align: left\">Daarnaast stelden ze tweetalige woordenlijsten samen met termen en uitdrukkingen die in de periode van de Eerste Wereldoorlog gangbaar waren en relevant waren voor de film: scheld- en taboewoorden en termen rond &#039;zwakheid&#039;, wapens en oorlogsmateriaal, eten en drinken, verwondingen en lichamelijke beperkingen. </p><p style=\"text-align: left\">Een derde spoor was de analyse van de taalkundige kenmerken van de belangrijkste personages. De onderzoekers brachten voor elk van hen relevante taalkenmerken in kaart, zowel op het vlak van uitspraak als grammatica, in het Nederlands en het Frans. Daarbij keken ze onder meer naar hoe uitspraak, taalvariatie en taalkeuze konden aansluiten bij de sociale achtergrond en herkomst van een personage. </p><p style=\"text-align: left\">Philipp Kr&auml;mer, VUB-taalkundige: <em>&ldquo;Een van de grootste uitdagingen was dat we bij de eerste lezing van het script nog niet wisten welke taal de personages uiteindelijk zouden spreken. We moesten dus vertrekken vanuit de maatschappelijke en taalkundige context van die tijd, zonder al te veel in te vullen voor de filmmakers. Naarmate het script vorm kreeg en we de testopnames van de acteurs konden bekijken, konden we ons advies steeds meer toespitsen op de individuele personages en hun taalgebruik.&rdquo;</em> </p><p style=\"text-align: left\"><strong>Historische geloofwaardigheid zit soms in &eacute;&eacute;n letter</strong> </p><p style=\"text-align: left\">In een latere fase werd die analyse verder verfijnd op basis van castingvideo&#039;s van de geselecteerde acteurs. Kr&auml;mer en Vosters analyseerden hun uitspraak in het Nederlands en het Frans en formuleerden per acteur concrete aandachtspunten voor de vertolking. Een voorbeeld is de uitspraak van de letter r. Vandaag spreken heel wat Nederlandstaligen in Belgi&euml; de r achteraan in de mond uit, met een huig-r. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was de tongpunt-r, waarbij de tong tegen de zone net achter de tanden trilt, echter nog veel gebruikelijker. De huig-r en Franse r begonnen toen nog maar net aan hun opmars, onder meer onder invloed van het Frans en in gebieden met veel taalcontact, zoals Brussel. Het verschil in de uitspraak van de r onthult daarom heel wat over de herkomst en sociale achtergrond van een personage. \u200b </p><p style=\"text-align: left\">Ook in het Frans waren uitspraakdetails belangrijk. Zo adviseerden de onderzoekers om bepaalde uitspraakvormen die vandaag courant zijn, maar destijds nog niet gebruikelijk waren, te vermijden. </p><p style=\"text-align: left\">De onderzoekers gaven hun aanbevelingen door aan een logopediste, die vervolgens de praktische taalcoaching van de acteurs op zich nam. </p><p style=\"text-align: left\"><strong>Woorden vertellen ook een geschiedenis</strong> </p><p style=\"text-align: left\">Een andere uitdaging was het achterhalen van de woorden en uitdrukkingen die mensen in die periode daadwerkelijk gebruikten. Sommige hedendaagse woorden bestonden nog niet of hadden een andere betekenis. Zo was het woord &#039;moffen&#039; als scheldwoord voor Duitsers wel al bekend, maar werd het pas tijdens de Tweede Wereldoorlog echt courant. </p><p style=\"text-align: left\">Ook de woordenschat rond homoseksualiteit vroeg bijzondere aandacht. Omdat het onderwerp destijds in veel opzichten taboe was, bestond er een grote kloof tussen formele taal en het dagelijkse taalgebruik. Woordenboeken vermeldden bijvoorbeeld termen als &#039;urani&euml;r&#039;, die vooral in heel formele geschriften werden gebruikt, terwijl in de omgangstaal ook andere, vandaag als bijzonder beledigend ervaren termen circuleerden. </p><p style=\"text-align: left\">Om dat historische taalgebruik te reconstrueren, combineerden de onderzoekers verschillende bronnen: historische woordenboeken, gespecialiseerde lexica over soldatentaal en studies over het taalgebruik van Franse soldaten. Daarnaast maakten ze gebruik van primair bronnenmateriaal, waaronder een corpus van 1.325 brieven van 257 Vlaamse soldaten uit de Eerste Wereldoorlog, samengesteld door doctoraatsonderzoeker Charlotte Verheyden. Die brieven, vaak geschreven in een informele en spreektaalachtige stijl, geven een uniek inzicht in het dagelijkse taalgebruik van gewone soldaten aan het front. Dat sluit trouwens aan bij een belangrijke onderzoekstraditie aan de VUB: de zogenaamde &#039;taalgeschiedenis van onderop&#039;. Daarbij kijken onderzoekers niet alleen naar formele teksten en de taal van de elite, maar juist ook naar hoe gewone mensen in hun dagelijkse leven spraken en schreven. </p><p style=\"text-align: left\"><strong>Van wetenschappelijk advies naar de filmset</strong> </p><p style=\"text-align: left\">De samenwerking toont hoe wetenschappelijk onderzoek ook een rol kan spelen in de totstandkoming van een film. De historische taalkennis van de VUB-onderzoekers bood Lukas Dhont en zijn ploeg een onderbouwd kader om keuzes te maken over dialogen, woordenschat, uitspraak en taalgebruik van de personages. Hun advies werd gaandeweg ook steeds concreter: van historische bronnen en taalkundige analyses tot gerichte aanbevelingen op basis van de castingvideo&#039;s. \u200b </p><div\n    id='gallery-616b680e-0e3f-4dc8-beb2-d68bfbd4110e'\n    class='release-content-gallery release-content-gallery--layout-contained'\n    data-component='chromatic-gallery,image-zoom-popup'\n    data-chromatic-gallery-padding='S'\n    data-chromatic-gallery-thumbnail-size='M'\n    data-chromatic-gallery-captions='data:application/json,true'\n    data-chromatic-gallery-photos='data:application/json;base64,W3siaWQiOiIxMjcxMTBkYS1mODQxLTQ4ZTgtYTg2Ni04YjZkMjBiNTYzMmUiLCJzcmMiOiJodHRwczpcL1wvY2RuLnVjLmFzc2V0cy5wcmV6bHkuY29tXC8xMjcxMTBkYS1mODQxLTQ4ZTgtYTg2Ni04YjZkMjBiNTYzMmVcLy1cL3ByZXZpZXdcLzExMDh4MTEwOFwvLVwvZm9ybWF0XC9hdXRvXC8iLCJhc3BlY3RfcmF0aW8iOjEuNTAwMzc1MDkzNzczNDQzNSwiY2FwdGlvbiI6IihjKSBUaG9tYXMgTm9sZiIsImF0dHJpYnV0ZXMiOnsiaWQiOiJnYWxsZXJ5LWltYWdlLTEyNzExMGRhLWY4NDEtNDhlOC1hODY2LThiNmQyMGI1NjMyZSIsImRhdGEtaWQiOiIxMjcxMTBkYS1mODQxLTQ4ZTgtYTg2Ni04YjZkMjBiNTYzMmUiLCJkYXRhLW1mcC1zcmMiOiJodHRwczpcL1wvY2RuLnVjLmFzc2V0cy5wcmV6bHkuY29tXC8xMjcxMTBkYS1mODQxLTQ4ZTgtYTg2Ni04YjZkMjBiNTYzMmVcLy1cL3ByZXZpZXdcLzEyMDB4MTIwMFwvLVwvZm9ybWF0XC9hdXRvXC8iLCJkYXRhLWRlc2NyaXB0aW9uIjoiKGMpIFRob21hcyBOb2xmIiwiZGF0YS1vcmlnaW5hbCI6Imh0dHBzOlwvXC9jZG4udWMuYXNzZXRzLnByZXpseS5jb21cLzEyNzExMGRhLWY4NDEtNDhlOC1hODY2LThiNmQyMGI1NjMyZVwvLVwvaW5saW5lXC9ub1wvMi4rQ09XQVJEXyVDMiVBOVRob21hc19Ob2xmLmpwZyJ9fSx7ImlkIjoiNGQ0YTY3OTEtZThjYi00OGZmLTlkNzItZDgxNjEyNmRjY2Q3Iiwic3JjIjoiaHR0cHM6XC9cL2Nkbi51Yy5hc3NldHMucHJlemx5LmNvbVwvNGQ0YTY3OTEtZThjYi00OGZmLTlkNzItZDgxNjEyNmRjY2Q3XC8tXC9wcmV2aWV3XC8xMTA4eDExMDhcLy1cL2Zvcm1hdFwvYXV0b1wvIiwiYXNwZWN0X3JhdGlvIjoxLjY1OTc1MTAzNzM0NDM5ODQsImNhcHRpb24iOiIoYykgdGhlUmV1bmlvbiIsImF0dHJpYnV0ZXMiOnsiaWQiOiJnYWxsZXJ5LWltYWdlLTRkNGE2NzkxLWU4Y2ItNDhmZi05ZDcyLWQ4MTYxMjZkY2NkNyIsImRhdGEtaWQiOiI0ZDRhNjc5MS1lOGNiLTQ4ZmYtOWQ3Mi1kODE2MTI2ZGNjZDciLCJkYXRhLW1mcC1zcmMiOiJodHRwczpcL1wvY2RuLnVjLmFzc2V0cy5wcmV6bHkuY29tXC80ZDRhNjc5MS1lOGNiLTQ4ZmYtOWQ3Mi1kODE2MTI2ZGNjZDdcLy1cL3ByZXZpZXdcLzEyMDB4MTIwMFwvLVwvZm9ybWF0XC9hdXRvXC8iLCJkYXRhLWRlc2NyaXB0aW9uIjoiKGMpIHRoZVJldW5pb24iLCJkYXRhLW9yaWdpbmFsIjoiaHR0cHM6XC9cL2Nkbi51Yy5hc3NldHMucHJlemx5LmNvbVwvNGQ0YTY3OTEtZThjYi00OGZmLTlkNzItZDgxNjEyNmRjY2Q3XC8tXC9pbmxpbmVcL25vXC8yNy5DV1JEXyVDMiVBOXRoZVJldW5pb24uanBnIn19LHsiaWQiOiJmMzY1M2Y0NS05YWU1LTQwMTgtODdkZi1iYjNkNDQ0OTNiNzUiLCJzcmMiOiJodHRwczpcL1wvY2RuLnVjLmFzc2V0cy5wcmV6bHkuY29tXC9mMzY1M2Y0NS05YWU1LTQwMTgtODdkZi1iYjNkNDQ0OTNiNzVcLy1cL3ByZXZpZXdcLzExMDh4MTEwOFwvLVwvZm9ybWF0XC9hdXRvXC8iLCJhc3BlY3RfcmF0aW8iOjEuNjU5NzUxMDM3MzQ0Mzk4NCwiY2FwdGlvbiI6IihjKSB0aGVSZXVuaW9uIiwiYXR0cmlidXRlcyI6eyJpZCI6ImdhbGxlcnktaW1hZ2UtZjM2NTNmNDUtOWFlNS00MDE4LTg3ZGYtYmIzZDQ0NDkzYjc1IiwiZGF0YS1pZCI6ImYzNjUzZjQ1LTlhZTUtNDAxOC04N2RmLWJiM2Q0NDQ5M2I3NSIsImRhdGEtbWZwLXNyYyI6Imh0dHBzOlwvXC9jZG4udWMuYXNzZXRzLnByZXpseS5jb21cL2YzNjUzZjQ1LTlhZTUtNDAxOC04N2RmLWJiM2Q0NDQ5M2I3NVwvLVwvcHJldmlld1wvMTIwMHgxMjAwXC8tXC9mb3JtYXRcL2F1dG9cLyIsImRhdGEtZGVzY3JpcHRpb24iOiIoYykgdGhlUmV1bmlvbiIsImRhdGEtb3JpZ2luYWwiOiJodHRwczpcL1wvY2RuLnVjLmFzc2V0cy5wcmV6bHkuY29tXC9mMzY1M2Y0NS05YWU1LTQwMTgtODdkZi1iYjNkNDQ0OTNiNzVcLy1cL2lubGluZVwvbm9cLzM0LkNXUkRfJUMyJUE5dGhlUmV1bmlvbi5qcGcifX1d'\n    data-chromatic-gallery-force-full-width='data:application/json,true'\n    data-chromatic-gallery-expand-icon='data:text/plain;base64,PHN2ZyBjbGFzcz0iaWNvbiBpY29uLWV4cGFuZCI+CiAgICAgICAgICAgICAgICA8dXNlIHhsaW5rOmhyZWY9IiNpY29uLWV4cGFuZCI+PC91c2U+CiAgICAgICAgICAgIDwvc3ZnPg=='\n    data-image-zoom-popup-selector='.chromatic-gallery__photo'\n    data-image-zoom-popup-i18n='data:application/json;base64,eyJEb3dubG9hZCI6IkRvd25sb2FkIn0='\n    data-image-zoom-popup-tracking-view-event='Story Image View'\n    data-image-zoom-popup-tracking-download-event='Story Image Download'\n    data-image-zoom-popup-placement='content'\n></div><hr /><p style=\"text-align: left\"><strong>Over de onderzoekers</strong> </p><p style=\"text-align: left\">Prof. dr. Rik Vosters is hoogleraar Nederlandse Taalkunde aan de VUB. Hij is gespecialiseerd in de historische sociolingu&iuml;stiek van het Nederlands. Hij onderzoekt hoe taalgebruik samenhangt met maatschappelijke en historische factoren zoals sociale klasse, gender en leeftijd, met bijzondere aandacht voor historische meertaligheid en taalcontact tussen het Nederlands en andere talen. </p><p style=\"text-align: left\">Prof. dr. Philipp Kr&auml;mer is docent Franse Taalkunde aan de VUB en lid van het Brussels Centre for Language Studies. Hij onderzoekt taalvariatie in het Frans en bestudeert onder meer hoe sprekers verschillen ervaren en benoemen tussen hun eigen taalvari&euml;teit en die van anderen. Hij heeft bijzondere aandacht voor het Frans in Belgi&euml; en Frankrijk en voor de rol van taal in grensregio&#039;s. </p><div class=\"release-content-contact\" id=\"contact-e0a47d48-1431-4812-8491-df5773a5cc45\">\n    <div class=\"release-content-contact__avatar\"><img src=\"https://cdn.uc.assets.prezly.com/04a86a6b-12da-469d-8343-3416cccd3328/-/crop/1366x1366/0,183/-/preview/-/scale_crop/128x128/center/-/format/auto/\" alt=\"Tineke Sonck\" class=\"release-content-contact__avatar-image\" /></div>\n    <div class=\"release-content-contact__details\">\n        <strong class=\"release-content-contact__name\">Tineke Sonck</strong>\n        <em class=\"release-content-contact__description\">Woordvoerder</em>\n        <ul class=\"release-content-contact__details-list\"><li class=\"release-content-contact__details-list-item\"><a href=\"mailto:Tineke.Sonck@vub.be\"  class=\"release-content-contact__details-list-item-link\" title=\"Tineke.Sonck@vub.be\"><svg class=\"icon icon-paper-plane release-content-contact__details-list-item-icon\">\n                <use xlink:href=\"#icon-paper-plane\"></use>\n            </svg>Tineke.Sonck@vub.be</a></li>\n<li class=\"release-content-contact__details-list-item\"><a href=\"tel:+32 473 96 73 51\"  class=\"release-content-contact__details-list-item-link\" title=\"+32 473 96 73 51\"><svg class=\"icon icon-mobile release-content-contact__details-list-item-icon\">\n                <use xlink:href=\"#icon-mobile\"></use>\n            </svg>+32 473 96 73 51</a></li></ul>\n    </div>\n</div><p>&nbsp;</p>",
    "mainvisual": {
        "thumbnail": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/3f4f28a2-b879-413b-ae20-3193547fb113/-/scale_crop/250x250/center/-/format/auto/",
        "large": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/3f4f28a2-b879-413b-ae20-3193547fb113/-/preview/500x500/-/format/auto/",
        "original": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/3f4f28a2-b879-413b-ae20-3193547fb113/"
    },
    "header": {
        "large": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/9d0c73da-32e3-4203-99fa-bf721f41c421/-/format/auto/",
        "release": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/9d0c73da-32e3-4203-99fa-bf721f41c421/-/format/auto/"
    },
    "images": [
        {
            "caption": "(c) Thomas Nolf",
            "original": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/127110da-f841-48e8-a866-8b6d20b5632e/",
            "medium": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/127110da-f841-48e8-a866-8b6d20b5632e/-/preview/500x500/-/format/auto/",
            "small": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/127110da-f841-48e8-a866-8b6d20b5632e/-/preview/200x200/-/format/auto/",
            "thumbnail": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/127110da-f841-48e8-a866-8b6d20b5632e/-/preview/100x100/-/format/auto/",
            "square": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/127110da-f841-48e8-a866-8b6d20b5632e/-/scale_crop/200x200/center/-/format/auto/",
            "squaresmall": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/127110da-f841-48e8-a866-8b6d20b5632e/-/scale_crop/58x58/center/-/format/auto/"
        },
        {
            "caption": "(c) theReunion",
            "original": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/4d4a6791-e8cb-48ff-9d72-d816126dccd7/",
            "medium": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/4d4a6791-e8cb-48ff-9d72-d816126dccd7/-/preview/500x500/-/format/auto/",
            "small": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/4d4a6791-e8cb-48ff-9d72-d816126dccd7/-/preview/200x200/-/format/auto/",
            "thumbnail": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/4d4a6791-e8cb-48ff-9d72-d816126dccd7/-/preview/100x100/-/format/auto/",
            "square": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/4d4a6791-e8cb-48ff-9d72-d816126dccd7/-/scale_crop/200x200/center/-/format/auto/",
            "squaresmall": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/4d4a6791-e8cb-48ff-9d72-d816126dccd7/-/scale_crop/58x58/center/-/format/auto/"
        },
        {
            "caption": "(c) theReunion",
            "original": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/f3653f45-9ae5-4018-87df-bb3d44493b75/",
            "medium": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/f3653f45-9ae5-4018-87df-bb3d44493b75/-/preview/500x500/-/format/auto/",
            "small": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/f3653f45-9ae5-4018-87df-bb3d44493b75/-/preview/200x200/-/format/auto/",
            "thumbnail": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/f3653f45-9ae5-4018-87df-bb3d44493b75/-/preview/100x100/-/format/auto/",
            "square": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/f3653f45-9ae5-4018-87df-bb3d44493b75/-/scale_crop/200x200/center/-/format/auto/",
            "squaresmall": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/f3653f45-9ae5-4018-87df-bb3d44493b75/-/scale_crop/58x58/center/-/format/auto/"
        }
    ],
    "contacts": [
        {
            "name": "Tineke Sonck",
            "company": null,
            "description": "Woordvoerder",
            "email": "Tineke.Sonck@vub.be",
            "website": null,
            "address": null,
            "telephone": null,
            "mobile": "+32 473 96 73 51",
            "twitter": null,
            "facebook": null,
            "linkedin": null,
            "instagram": null
        }
    ],
    "author": {
        "first_name": "Leen",
        "last_name": "Vandevelde"
    },
    "format_version": 6
}