De gevolgen van klimaatverandering voor de leefomgeving van Europese hommels
Cruciale bestuivers verliezen steeds meer leefgebied
In een studie pas verschenen in Nature Climate Change onder leiding van het Spatial Epidemiology Lab (SpELL; Bastien De Tandt, Simon Dellicour), hebben Belgische onderzoekers (ULB, UMons, VUB, UCLouvain, KU Leuven, UAntwerp) onderzocht hoe klimaatverandering de ecologische leefgebieden van Europese hommels beïnvloedt. Hommels vormen een cruciale groep bestuivers in gematigde en koude ecosystemen. De wetenschappers stelden vast dat klimaatverandering gemiddeld genomen geschikte leefgebieden met 5% heeft verkleind, met lokale afnames die oplopen tot 19%. Uit hun analyses blijkt dat de impact sinds de jaren 1980 steeds duidelijker zichtbaar is. Vooral zuidelijke en centrale regio’s worden getroffen, waardoor de leefomgeving van Europese hommels nu al ingrijpend verandert. De resultaten onderstrepen hoe dringend gerichte beschermingsmaatregelen en een ambitieus wereldwijd klimaatbeleid nodig zijn.
Wereldwijd neemt de biodiversiteit in hoog tempo af door diverse menselijke factoren, waaronder overexploitatie, vervuiling, exoten en klimaatverandering. Hoewel er steeds meer onderzoek wordt gedaan naar de impact van het klimaat op de natuur, zijn er nog maar weinig studies die een waargenomen achteruitgang formeel aan klimaatverandering toeschrijven of de precieze bijdrage ervan afzetten tegen andere factoren. In de nieuwe studie hebben de Belgische onderzoekers specifiek geïsoleerd en gekwantificeerd wat de impact van klimaatverandering is op de leefgebieden van Europese hommelsoorten — een groep belangrijke bestuivers waarvan de populaties de afgelopen decennia sterk zijn gekrompen.
Om dit te onderzoeken, gebruikten de wetenschappers meer dan 800.000 georefereerde waarnemingsgegevens van 47 soorten. Daarmee trainden ze ecologische nichemodellen per soort, die ze vervolgens projecteerden op twee verschillende klimaatscenario's: het daadwerkelijke klimaat zoals waargenomen tussen 1901 en 2019, en een tegenproef scenario waarin alle langetermijntrends gerelateerd aan de opwarming van de aarde waren verwijderd. Door het verschil tussen de twee projecties te berekenen, konden de onderzoekers het specifieke effect van klimaatverandering op de leefomgeving van Europese hommels bepalen.
Uit de resultaten blijkt dat klimaatverandering de geschikte leefgebieden voor hommelsoorten in Europa al aanzienlijk heeft aangetast: gemiddeld is er een afname in geschikte habitats van 5% die rechtstreeks aan het klimaat toe te schrijven is, met uitschieters tot 19% op lokaal niveau. De analyses tonen ook aan dat dit effect vanaf de jaren tachtig steeds sterker werd — wat samenvalt met de versnelde opwarming van de aarde — en dat de impact in zuidelijke en centrale regio’s het grootst is. Wel laten de resultaten zien dat de uitbreiding van geschikt leefgebied naar hogere gelegen delen in de Alpen en de boreale gebieden het verlies op lagere breedtegraden en hoogtes gedeeltelijk compenseert, wat daar leidt tot minimale netto veranderingen.
De onderzoekers concluderen dat klimaatverandering de geschikte milieuomstandigheden voor Europese hommels nu al verandert en dat de druk alleen maar zal toenemen als de opwarming doorzet. Ze benadrukken dat klimaatmitigatie, gecombineerd met actief habitatbeheer en natuurbescherming, essentieel is om verdere verschuivingen in de verspreiding van insecten te beperken — in het bijzonder voor bestuivers, die onmisbaar zijn voor onze ecosystemen.
"Door de opwarming van de aarde is al een meetbaar deel van het leefgebied van Europese hommels verdwenen. Bij vriendelijke tuinen geven ons wat extra tijd en vormen een eenvoudige stap die iedereen kan zetten, maar alleen door de uitstoot van fossiele brandstoffen terug te dringen kunnen we het verdwijnen van soorten echt een halt toeroepen," zegt Rosa Pietroiusti, co-auteur van de studie en onderzoeker aan de Vrije Universiteit Brussel.
Referentie
De Tandt B, Serres K, Pietroiusti R, Erazo D, Massonnet F, Michez D, Thiery W, Ghisbain G, Dellicour S (2026). Declines in European bumblebee habitat suitability attributable to climate change. Nature Climate Change, DOI: s41558-026-02734-6
Financiering: dit onderzoek werd voornamelijk ondersteund door het Fonds de la Recherche Scientifique (FNRS, België).
Contact:
- Lead Author: Bastien De Tandt, Spatial Epidemiology Lab, Universite libre de Bruxelles, bastien.de.tandt@ulb.be.
- Senior Co-author: Dr. Simon Dellicour, Spatial Epidemiology Lab, Universite libre de Bruxelles, simon.dellicour@ulb.be.
- Persdienst ULB: presse@ulb.be
- Co-author: Rosa Pietroiusti, Department of Water and Climate, Vrije Universiteit Brussel; rosa.pietroiusti@vub.be , +32 496 83 66 63.
- Senior Co-author: Prof. Dr. Wim Thiery, Department of Water and Climate, Vrije Universiteit Brussel; wim.thiery@vub.be , +32 2 629 30 29.
- Bclimate policy impact manager: Dr. Marie Cavitte, Department of Water and Climate, Vrije Universiteit Brussel; marie.cavitte@vub.be , +32 470 19 24 15.
Koen Stein
