Academische Opening 22 september 2026

VUB kiest resoluut voor AI-geletterdheid en authentiek onderwijs

22/09/2026

Het denken mag zich niet onderwerpen aan AI.

Brussel, 22 september 2026 - Hoe ziet universitair onderwijs eruit in een tijd waarin artificiële intelligentie in enkele seconden teksten kan schrijven, software kan programmeren en complexe data kan analyseren? Bij de start van het nieuwe academiejaar kiest de Vrije Universiteit Brussel (VUB) resoluut voor een onderwijsbeleid waarin AI een volwaardige plaats krijgt, maar waarin de student eigenaar blijft van het eigen denken en leerproces.

Dat kondigde rector Jan Danckaert vandaag aan tijdens de Academische Opening van de VUB. In zijn openingsrede ‘Artificial Age. Authentic Education’ formuleert hij vier engagementen voor het onderwijs van de toekomst: iedere VUB-afgestudeerde wordt AI-geletterd, opleidingen worden kritisch hertekend, evaluaties worden aangepast aan het AI-tijdperk en de VUB wil vermijden dat toegang tot krachtige AI nieuwe onderwijsongelijkheid creëert.

“Het tegendeel van authentiek onderwijs is niet artificiële intelligentie. Het tegendeel van authentiek onderwijs is artificieel leren: een overtuigend resultaat produceren zonder dat je iets geleerd hebt,” zegt rector Jan Danckaert. “AI mag cognitieve arbeid van ons overnemen. Maar nooit onze intellectuele verantwoordelijkheid.”

Iedere afgestudeerde AI-geletterd

De VUB wil dat elke student, ongeacht de opleiding, voldoende AI-geletterd afstudeert. Dat gaat volgens de rector veel verder dan leren werken met een chatbot of goede prompts schrijven. Studenten moeten begrijpen wat AI-systemen kunnen, waarop hun resultaten gebaseerd zijn, waar ze falen en welke belangen er mogelijk achter zitten. Ze moeten hallucinaties, vertekeningen en schijnzekerheid kunnen herkennen en weten wanneer AI wel en niet geschikt is.

Die AI-geletterdheid moet volgens de VUB deel worden van de academische vorming in elke opleiding. Een arts krijgt daarbij andere AI-competenties mee dan een jurist, ingenieur, historicus of filosoof.

Curricula herdenken, niet simpelweg AI toevoegen

De VUB wil AI niet zomaar bovenop bestaande opleidingen en curricula plaatsen. Opleidingen moeten opnieuw bekijken welke kennis studenten zelf moeten beheersen, welke taken door AI kunnen worden ondersteund en welke menselijke competenties juist belangrijker worden naarmate technologie krachtiger wordt.

Die evolutie maakt diepgaande vakkennis volgens de rector niet minder belangrijk, maar juist belangrijker. Wie onvoldoende kennis heeft, kan immers moeilijk beoordelen of een door AI gegenereerd antwoord correct, relevant of volledig is.

Naast vakkennis worden onder meer probleemformulering, experimenteren, interdisciplinair denken, creativiteit, ethische afwegingen en verantwoordelijkheid steeds belangrijker. Ook een ondernemende houding – in de ruime betekenis van het woord – wordt belangrijker op een arbeidsmarkt die voortdurend verandert. Afgestudeerden zullen creatief en innovatief moeten zijn, maar ook sociaal en verantwoordelijk.

Van AI-detectie naar aantoonbaar leren

Ook de manier waarop studenten worden geëvalueerd, moet veranderen. De VUB wil niet uitsluitend het eindproduct beoordelen, maar ook het leer- en onderzoeksproces zichtbaar maken. Studenten moeten kunnen aantonen welke keuzes ze maakten, welke bronnen en hulpmiddelen ze gebruikten, hoe ze resultaten controleerden en wat hun eigen intellectuele bijdrage was. Transparantie over AI-gebruik wordt daarbij een onderdeel van academische integriteit.

De rector wil AI-detectiesoftware daarbij niet als basis van het evaluatiebeleid. Het debat over de betrouwbaarheid en mogelijkheden van dergelijke systemen is nog volop bezig. Centraal staat volgens de rector dan ook niet de vraag hoeveel er door AI is gegenereerd, maar wel wat een student geleerd heeft en of zij of hij dat kan aantonen.

De VUB heeft de impact van generatieve AI al structureel opgenomen in haar onderwijsbeleid. Zo werden meer dan 4.600 opleidingsonderdeelfiches gescreend en de evaluatievormen van alle vakken geanalyseerd op hun AI-frauderisico. De volgende stap is om die initiatieven samen te brengen in één coherent beleid rond generatieve AI binnen het toekomstige algemeen strategisch plan van de universiteit.

AI mag geen nieuw sociaal privilege worden

Tegelijk wil de VUB vermijden dat AI nieuwe ongelijkheid creëert tussen studenten. Krachtige AI-toepassingen kunnen immers een aanzienlijk individueel voordeel bieden wanneer alleen studenten die ze kunnen betalen toegang hebben tot de beste modellen en toepassingen. Sommige studenten zouden zo over een performante persoonlijke tutor, taal- of onderzoeksassistent kunnen beschikken, terwijl anderen het met minder performante systemen moeten stellen.

De VUB heeft daarom beslist om in het Learning and Innovation Center (LIC) een AI-café op te zetten waar studenten kunnen werken met performante AI-modellen.

AI kan volgens de rector bovendien worden ingezet om studenten individueel te ondersteunen, bijvoorbeeld als persoonlijke tutor die oefeningen en feedback afstemt op individuele sterktes en lacunes. Dat mag menselijke begeleiding echter nooit vervangen.

Technologie als middel, de mens als kompas

Boven de vier engagementen staat voor de VUB een bredere vraag: welke menselijke competenties worden in een AI-wereld net belangrijker?

De rector noemt vijf essentiële menselijke competenties: kritisch denken en oordelen, creativiteit en verbeelding, samenwerking en dialoog, ethiek en zingeving en de moed om een overtuiging te onderzoeken en zo nodig te herzien.

Ook de humane en sociale wetenschappen hebben daarin een cruciale rol, niet als correctie achteraf op technologische innovatie, maar als volwaardige medeontwerpers van een wereld waarin technologie alomtegenwoordig is.

“Het denken mag zich niet onderwerpen aan AI,” benadrukt Danckaert. “Vrij denken betekent vandaag dat we niet automatisch geloven wat AI met grote overtuigingskracht formuleert. Dat we doorvragen. Bronnen controleren. Aannames blootleggen. En uiteindelijk zelf positie innemen.”

De VUB wil daarom niet terug naar een wereld zonder artificiële intelligentie. Integendeel: de universiteit wil experimenteren en pionieren, maar tegelijk hogere eisen stellen aan menselijke kennis, oordeel en verantwoordelijkheid.